TUNGGAL madanonan ti bulan ti Disiembre, malagipko daydi nagawan nga amak, ni Dios-ti-aluadna Emeterio Tungpalan Rumbaoa.
Kas met kenkuana, adu't kaing-ingas ken kapadana iti ugali iti lugar a pagtrabahoak: maysa a longterm nursing care facility ditoy Maui a nakaibalayan dagiti nagduduma a puli ken klase iti nasakitna a nataengan. Pasaray maipilkat iti panunotko ti rupa daydi amak no manarimaanko nga ipapaay ti panaripato wenno panakaaywan ti maysa a residente.
Ta kas iti panaglugar dagiti residente ditoy a pagtaraknan [awaganda iti residente dagiti nataengan ta agbalinen a ditoy ti pagtaenganda agingga a pumusayda--dagiti dadduma, mapalubosanda nga agawid no adda la ketdi mangasikaso kadakuada wenno maipanda iti home care], nagsakit met daydi dinungdungngok nga amak-- nagkomplikasion ti sakitna agingga nga insukona ti maudi nga angesna iti Namarsua.
Awan ti pagdumaan iti panangigagak kadagitoy a residente iti nagbalin a situasion ti amak, 'suna laeng ta tartaripatoek dagiti tattao a diak kapin-ano. Wen, panangigaga ken makipagrika wenno makisimpatia iti sasaaden ken sagsagabaen ti sabali.
Madanonan manen iti aldaw a panakayanak ti Mannubbot ket saan laengen a daydi amak ti malagipko ita, pati payen dagiti residente nga adda ditoy a pasilidad ti pagtaraknan. Maimatangak manen ti buya ti maulit-ulit a langa iti kinaliday dagitoy a nataengan. Ta kas kadagiti naglabas a Paskua a panagtrabahok ditoy, awan ti makunak a pagbaliwan ti kasasaaadda malaksid laeng iti panakaipaay kadakuada ti sangkabassit a ragsak. "Sangkabassit" kunak ta no nalpasen iti aldaw ti Paskua wenno dagiti dadduma pay a naisangsangayan nga aldaw, agsubli manen iti dati a situasionda. Makitam ida ita a naragsak, 'ton bigat saanen. Adda dagiti nasalun-at ita, ngem 'ton sumaruno nga aldaw awandan ta adda dagiti pumusay. Dagiti dadduma, yawid ti pamiliada. Adda umay, adda met mapan. Adda baro a rupa, adda met saan.
Ngem amin dagitoy a pakabuklan iti maimatangak, iyanninawda ketdi iti agnanayon a kaadda daydi nagawan nga amak iti panunotko ket babaen iti kinatao dagitoy a residente, saan a mapunas iti lagipko ti napalabas. Pasetda ketdi iti kinataok.
Malagipko la ngarud iti kuna ti maysa a residente nga Hapon, "Ibilangka a kameng ti pamiliak gapu iti kinadungngo nga ipapaaymo kaniak iti laksid a dinak kapin-ano. Wen, sika ti kasukat daydi nagawan nga anakko a lalaki." Sabali laeng iti kuna ti ka-Filipinoan, "An-anusannak kadi, Barok. Ti Apo ti mangbension kenka." Kuna pay ti sabali, "Nasayaatka unay kaniak. Iyawidnak koma idiay balayyo ta aywanannak."
No utobentayo dagitoy a balikas dagiti nataengan, iparipirip ken ipeksada kadatayo a pasetda pay laeng iti kagimongan tapno maipaayanda iti "napudno" nga atension nupay ti kinapudnona, ammotayo a dandanidan mapukaw iti lubong. Agsalugen ti salun-at dagitoy, ngem kayatda met nga agbalintayo a paset iti biag ken pakasaritaanda.
Iti sasaaden dagitoy a nataengan, kasla mariknak nga addaak iti kinataoda saan a gapu ta ibilangdak a kameng ti pamiliana, wenno agan-anusak ken nasayaatak kadakuada. Ketdi, mariknak ken makitak ti pudno a kaipapanan ti biag iti kinataoda. Dumtengto met ti panawen a magtengak iti edadda ket mapadasak ti agdama a situasion ken sasaadenda. Addanto kadi met makisimpatia wenno makipagrikna kaniak? Saludsodko nga awan pay ti sungbatna agingga a di madanonan ti naisangrat a panawen.
Ngem ania man ti agbalin a sungbat iti saludsodko, kastan sa ti gasat ti maysa a nataenganen: "agbalin nga ul-ulila iti bukodna a pamilia, kabagian ken makaam-ammo." Ngem iti laksid daytoy a sasaaden ken situasionda, adda latta dagiti "naasi a puso" a makipagrika wenno makisimpatia kadakuada. Isuda ti bannuar dagitoy a nataengan ta isuda a mismo ti kanayon a makataktakunaynay wenno madennaanda. Isuda ti makaawat ken mangipaay iti inaldaw a pannaripato, pannangan, panakadigos, mangkuyog iti ospital, iti panagwatwatda, panagpasiar ken no ania ditan a pagturongan ken aramiden dagiti residente. Iti ababa a pannao, adda kadagitoy a naasi a puso ti panaganus, isuda ti mangiturong iti nasayaat a salun-at dagiti nataengan. No koma diay paggugubatan, addada a mismo iti frontline; isuda ti nakasagana ken sarikedked dagiti nataengan a mangirisgo iti salun-at ken biagda. Ken kangrunaanna iti amin, naikawes kadakuada ti "managayat ken manangipateg a puso."
Agngudo koma daytoy a tawen kadatayo a mangpasayaat pay iti kinataotayo, saan laeng a pisikal no di ket ti kina-Espiritual sakbay nga intay' sarabuen ken irubbuat ti "Baro a Tawen."Agayus wenno agpussuak koma iti "ayat ken kaasi" manipud kadagiti puspusotayo ta dayta ti pudno nga anag [ti kina-Kristiano] iti daytoy a Paskua. Ngem puera delos buenos no maminsan, pagsingirtayo ti kinaimbag a naaramidantayo iti sabali. Ti mangipaay iti "compassionate caring" ket saan koma laeng a para kadagiti am-ammo, kabagian wenno iti pamiliatayo. Ipaaytayo iti isu a amin a pinarsua ti Dios tapno ad-adda nga agpussuak ti bendision ken grasia manipud iti Apo.*
*Naipablaak daytoy iti Fil-Am Observer December 2007 Issue
Iti Kolumko a "Di Nakapapati, Ngem Pudno"
iti orihinal a paulona: "Compassionate Caring"
All Rights Reserved by Rudy Ram. Rumbaoa///12.02.08
______________________________________
No comments:
Post a Comment