Siak Daytoy

Tunggal aldaw nga aglabas

adda umay kenka a bisita

nga agkuna: “Diak daytoy.”

Iti yuumayna isangpetna

ti pangar-artiokna a pirak

ken balitok sana kuna: “Siak daytoy.”

Kadaytoy sangkabassit a ragsak

ken nabiit a pangnanam ti biag,

pagammuan ta lumagto ni patay

nga agdisso kenka iti pagnguddoan

ti aldaw nga agkuna: “Siak daytoy.”

.

.

.

.

.

Naadaw iti paset ti daniw

SIAK DAYTOY

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#ilokodaniw #putedadaniw #siakdaytoy #naadaw #paset #bisita #arartiok #pirak #balitok #patay #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

Kunak Man

Kas met la tulbek dagiti balikas

a no pilien ti husto a pakausaran, 

luktanna ti puso ti siasino man 

ket serraanna ti bibig nga agisawsawang

iti awan kaes-eskan...

.

.

.

.

.

Kunak Man

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#kunakman #tulbek #balikas #pilien #pakausaran #agisawan #awan #kaeseskan #luktan #puso #siasino #serraan #bibig #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

[Nabulod ti ladawan a nausar]

Namnamaek

Namnamaek a makabirokka

ti maysa a natured a sumrek

iti bagyo a pagpaspasaram

ken mangrespeto ti makaanay

a rukod ti ayat dagiti dalluyonmo.

Namnamaek a makabirokka

ti maysa a mangnanam kinatalinaay

nga ik-ikutam ken maysa a nagagar

nga aglayag a mangyasmang

iti kalawa ti panagpampanunotmo.

Namnamaek a makabirokka

ti maysa a saan a manglibas ti ayatna

kenka gapu ta adda ti daram kenkuana

a mangipalagip a sika laeng ti kakaisuna

a pateg ti taaw a paglayaganna.

.

.

.

.

.

NAMNAMAEK

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#ilokodaniw #putedadaniw #namnamaek #makabirok #natured #sumrek #bagyo #mangrespeto #rukod #mangnanam #talinaay #aglayag #asmang #panunot #pateg #samiweng #ayat rudyramrumbaoa

 

Ita Nga Aldaw

kadayta kantam,

nabirokak ti kappia...

.

.

.

.

.

ita nga aldaw

rudy ram. rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#itangaaldaw #kanta #nabirokak #kappia #putedadaniw #ilokodaniw #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

[nabulod ti ladawan a nausar]

 

Ita Nga Aldaw

Diak kayat a pagnaan

ti dana a makatikaw

ken saan a masapul

nga aprosan dagiti tao

a di nasken a masinga...

.

.

.

.

.

Ita Nga Aldaw

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#itangaaldaw #pagnaan #dana #makatikaw #aprosan #tao #masinga #ilokodaniw #putedadaniw #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

[Nabulod ti ladawan a nausar]

Dagiti Puted a Daniw

ngem pimmusayda

iti naglukongan

ti lima, nagtubo

dagiti tanem iti agrupsa

a kataltalonan

a nanglikmut kaniak.

sikat' anaraar ti lawag

ti bulsek a lubong,

ket bayat ti apagdarikmat

a pannakisarang

kaniak ni patay

iti patibulo, aniat' nabati

a banagen dagiti nakurapay

nga agalla-alla? angin kadi

a naparpardas ngem ti kimat?

.

.

.

.

.

naadaw iti paset ti daniw, "kailiwko"

rudy ram. rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#kailiwko #ilokodaniw #naadaw #pimmusay #naglukongan #lima #agrupsa #putedadaniw #nanglikmut #anaraar #patibulo #agallaalla #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

 

Namnama

Adda iparipirip ti tangatang a namnama, Iddo. Bay-amon no nagay-ayamda ti riknam gapu't balangkantis nga ayat. Ti nasken, naipariknam ti pategmo kenkuana.

Kitaem! Asul ti tangatang ken namaris ti aglawlaw, Iddo.

.

.

.

.

.

Namnama

Rudy Ram. Rumbaoa

Lun. 12 Ene. 2o26

Wailuku

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#namnama #iparipirip #balangkantis #rikna #naipariknam #pateg #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

[Bukod nga ala a ladawan dagiti nausar]

TI KAADDA ITI LUBONG

Linuktan ni ayat ti barukongko ket

nagsubli ti panunotko, ngem ti

pakaigapuan ti panaganus; pimmanaw.

Ti kaasi ti nagbati ngem di nangted

iti dir-i no di ket anil-il ken di

normal a temperatura ti bagi.

Nakitak ken in-inut a nagbalinka

a kawaw. Daytoy a kinaawan-anag,

napimpintas nga amang ti kinaadda,

rebbaenna ti pannakaadda; nupay kasta,

no umay, dumakkel ken sumayaat

ti kaadda a mangpartuat iti ad-adu pay

a kinaadda--- ti kaadda iti lubong!

.

.

.

.

.

TI KAADDA ITI LUBONG

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#ilokodaniw #kaaddaitilubong #linuktan #ayat #panunot #anus #pimmanaw #kaasi #diri #anilil #nakitak #nagbalin #kawaw #kinaawan #anag #rebbaen #mangpartuat #kinaadda #samiweng #rudyramrumbaoa

[Nabulod ti ladawan a nausar]

Ita Nga Aldaw

 

No koma laeng maiggaman

ti pusok iti kaipapanan ti biag,

iti ipupusayko maammuak

ti misterio ti Dios...

.

.

.

.

.

Ita Nga Aldaw

Rudy Ram. Rumbaoa

Sab. 1o Ene. 2o26

Wai, Maui

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#itangaaldaw #ilokodaniw #putedadaniw #maiggaman #pusok #kaipapanan #biag #ipupusay #maammuan #misterio #dios #samiweng #ayat #rudyram.rumbaoa

Ita Nga Aldaw

Saan amin a makita ti mata

Tagikuaennat' sirmata,

Ken saan amin a linaon

Ti taaw napno iti perlas...

.

.

.

.

.

Ita Nga Aldaw

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#itangaaldaw #makita #mata #tagikuaenna #sirmata #linaon #taaw #perlas #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

Kunak Man

Denggem: ipulagid ti pintor

ti paleta iti kambas

tapno iladawanna ti kaipapanan

ti biag ken arte---

nga isu ti maris ni ayat!

.

.

.

.

.

Kunak Man

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#kunakman #pintor #paleta #kambas #kaipapanan #biag #arte #maris #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

[Nabulod ti ladawan a nausar]

O, Bulan!

Nakitaka manen a simmirip idi rabii. 

ti sellagmo ti nanglawag iti dalanko...

.

.

.

.

.

O, bulan!

rudy ram. rumbaoa

samiiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#bulan #sellag #natalinaay #lawag #nakita #dalan #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

 

Adtoyak [Ti Kakaisuna a Siak]

 

No agmaymaysaka

agbalinak nga aniniwanmo

No kayatmo ti agsangit

siak ti abaga a pagsadagam

No kasapulam ti arakup

agbalinak a punganmo

No kayatmo ti naragsak

siak ti agbalin nga isemmo

[Ngem] Iti amin nga oras a kasapulam ti gayyem

adtoyak, ti kakaisuna a siak...

.

.

.

.

.

Adtoyak [Ti Kakaisuna a Siak]

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#ilokodaniw #agmaymaysa #aniniwan #agsangit #abaga #arakup #pungan #naragsak #isem #kasapulan #gayyem #kakaisuna #siak #adtoyak #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

Baro a Tawen ken Kultura

MAARAMID wenno mapasamak tI Baro a Tawen no agrambak ti maysa a kultura iti maudi a paset ti maysa a tawen ken iti panangrugi ti sumaruno a tawen.

[Ti kultura iturongna/itudona a kas aktibidad a tuladen ti tao. Ken maysa daytoy a symbolic structures [simboliko nga istruktura] a mangipaay iti naisangsangayan ken importante nga aktibidad.

Karaman iti kultura ti arte, pammati ken institusion ti populasion a maipasa iti tunggal henerasion nga aglabas. Naawagan pay ti kultura nga "isu ti dalan ti biag para iti intero a sosiodad."

Iti kultura karaman ditoy ti tignay, moda, lengguahe wenno pagsasao, relihion, ritual, ay-ayam ken ugali a pagtuladan/pagwadan a kas iti linteg ken ti kinadalus ti kababalin, ken ti sistema ti pammati a kas arte.]

Agrambak ti amin-amin a kultura iti Baro a Tawen maibasar iti rukod ti tunggal kalendario ti tawen.

Iti pagilian nga iturayan ti Gregorian calendar, marambakan ti Baro a Tawen iti Enero 1, a daytoy a petsa ti maipagarup ken maibilang a kadakkelan a pasken para kadakuada.

Nagbalinen nga ugali wenno maulit-ulit nga aramiden, a mangrugi ti Roman Calendar Gardens iti umuna nga aldaw ti Marso. Nupay kasta, ti Enero ti gagangay a panagrambak ti konsul dagidi nagkauna a Romano kalpasan a nagtugaw ken nagturayda iti gobierno [ti Roma].

Ngem binaliwan ni Julius Caesar, nagturay iti 47 a tawen a.C., ti sistema ken binukelna ti bukodna a kalendario a naipasurot iti naganna, ti Julian Calendar. Binaliwan ken pinadakkel ni Marco Antonio, konsul iti 44 a.C., idi tiempona ti nadanonanna a klase ti kalendario, kasta met ti inaramid ni Emperador Agustus Caesar idi 8 a.C. ken uray pay ni Papa Gregorio XIII idi tawen 1582-- nga isu ti maar-aramat a klase ti kalendario iti agdama. Mangrugi iti dayta a kalendario ti Enero 1. Adda ugali idi iti Gregorian calendar a marambakan ti rugi ti tawen maipapan wenno mainaig iti relihion kabayatan ti Middle Ages.

Iti panagwaras ti kultura iti akinlaud a pagilian ti sabasabali a paset ti lubong bayat ti 20th century, nagbalin a kaugalian ken uniberso ti petsa nga Enero 1, uray pay dagiti pagilian nga addaan iti bukod a panagrambak ti Baro a Tawen a kas iti Tsina.

Iti agdama, nagbalinen a naindaklan a pasken ti panagrambak ti Baro a Tawen iti sangalubongan. Dagiti dadakkel a siudad iti lubong a kas ti New York, mangrugi ti selebrasion iti bisperas [31] ti Baro a Tawen ket kalpasanna, maisaruno ti awan sardayna a panagpaputok kadagiti nagduduma a klasena ti palpalibbaang.*

.

.

.

.

.

BARO A TAWEN KEN KULTURA

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#baroatawen #kultura #panagrambak #aktibidad #tuladen #simboliko #istruktura #tignay #moda #lenggyahe #pagsasao #relihion #ritual #ayayam #ugali #sistema #pammati #enero1 #panagwaras #pasken #naindaklan #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

[nabulod dagiti ladawan a nausar]

 

Naragsak a Paskuatayo a Sangapada!

Daytoy ti magustuak unay a paset ti maika-sangapulo ken dua a bulan ti tawen, 

"Ti Idadateng ti Tagtagiurayen." Kasta met ti siam nga aldaw a panagnobena 

ti nasapa a bigat iti simbaan.  Ngem ti pudno nga anag ti Paskua adda laeng 

a nagtaeng kadagiti pusotayo. Iburay ti ayat saan laeng nga umawat iti regalo. 

Isaknap ti kappia ken aramiden ti pagayatan ti Namarsua--- 

ta dayta ti pudno a kababagasan iti panangrambak ti pannakayanak ti Messias...

.

.

.

.

.NARAGSAK A PASKUATAYO A SANGAPADA!

Paskua, Beinte-Beinte Singko

Rudy, Mimieh ken Sofia Monique [ken Randon]

Wailuku, Maui

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#kablaaw #paskua2025 #disiembre2025 #wailuku #maui #naragsak #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

Ita Nga Aldaw

saan nga eppes ti kinaulimekko,

namsek ketdi iti nadawa a sungbat...

.

.

.

.

.

ita nga aldaw: bisperas ti paskua

rudy ram. rumbaoa

mier. 24 dis. 2o25

wailuku, maui

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#saan #eppes #kinaulimek #namsek #nadawa #sungbat #itangaaldaw #bisperas #paskua #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

[bukod nga ala a ladawan ti nausar]

 

KRISMAS ITI FILIPINAS: IDI KEN ITA

TI laeng pagilian a Filipinas ti kakaisuna a Catholic nation iti Asia. Ti pannakarambak ti Paskua iti Filipinas ti makuna a kabayagan iti intero a lubong. Iti simbaan, mangrugi ti pannakarambak ti Paskua manipud Disiembre 16 agingga iti Enero 6 iti sumuno a tawen. Ngem ti pudno a panangrugi ti selebrasion ket nasapsapa ken agngudo iti nabaybayag.

Ti sentro ti panangrambak ti Paskua dagiti dadduma a Katoliko a nasion ket iti laeng Disiembre 25, kaaldawan a mismo ti Paskua, ken iti piesta ti Epipania, Enero 6.

Iti Filipinas, awan sardayna a selebrasion iti tiempo ti Paskua. Ragragsak, a no maminsan, mayalud-od pay agingga iti Pebrero 2. Kunada nga iladawanna ti kinagarbo a buya idinto a kuna met ti sabali a nalabes a panaggastos.

Naidumduma ti Paskua iti Filipinas. Naisangsangayan.

Adda sumagmamano a paggigiddiatan ti kangrunaan a pagibatayan dagiti Katoliko iti wagas a panagrambak ti Paskua. Daytoy itdenna ti lokal a karakterismo ti Filipino Christmas. Kas pagarigan, ti siam nga agsapa a misa manipud Disiembre 16- 24, a maawagan iti "Misa de Gallo."

Ti balikas naadaw iti termino ti Espaniol [Spanish term] a kayatna a sawen "Misa dagiti Kawitan/Mass of the Roosters." Naawagan a kasta gapu ta maaramid ti misa iti agsapa, oras nga idi, nangruna kadagiti nasulinek a barangay, nga isu ti pagdammuan a panagtaraok ti kawitan apaman a marikna ken makitana ti isisiray ti umuna a raya ti lawag ti init.

Idi un-unana, ti taraok ti kawitan ti mangriing iti maysa a mannalon tapno masapa a bumangon ken mapan iti kataltalonan. Para kadagiti mannalon, makatulong daytoy a taraok ti kawitan iti nasapa a panagriingda iti bigat tapno maliklikan ti kinadarang ti init no kas bilang maladawda a sumalog iti talon.

Dagiti espaniol wenno kastila ti nangirugi/nangisungsong ti Roman Catholicism iti Filipinas idi 16th century. Insuro dagitoy a papadi nga kastila kadagiti Filipino no kasano ti agdaton iti siam nga aldaw a panagkararag iti pannakayanak ni Jesus. Kasta met nga insuro dagitoy a papadi dagiti Filipino nga irugi ti aldaw iti kararag sakbay ti trabaho. Nupay kasta, mapapati idi maselebraran ti misa sakbay nga agturong dagiti mannalon iti kataltalonan.

Ket gapu ti Misa de Gallo, timmaud dagiti paglakuan ti kankanen iti plaza wenno parke nga asideg iti simbaan a masansan a pagnaan ken pagdaliasatan dagiti tao a mapan makimisa. Agpapan kadagitoy, nagbalinen a praktis ken nakaugalian ti aglako kalpasan ti nasapa a misa.

Iti pasetna ti Bisaya ken Mindanao, agiserbi dagiti babbai iti nasao a paglakuan iti hot sikwate [ti natibo a tsokolate a mainum] nga adda kannayonna a puto-maya wenno bibingka.

Iti pasetna ti Luzon, maiserbi dagiti bukod a luto a kankanen. Kadagiti naprogreso a siudad, pinagbalinda a dadakkel dagiti babassit idi a pagatagilakuan.

Ken idi panawen ti kastila iti Filipinas, agpabuya dagiti Filipino iti entablado iti aldaw ti Paskua. Iparang wenno iladawanda ni Maria ken Jose nga agsapsapul iti pagdagusan. Mapan agsursor dagitoy nga aktor ken aktres [Jose ken Maria] iti komunidad tapno agtuktok iti ridaw ti tunggal balay. Iti tunggal balay, nadekorasionan ti sukog sinan-bituen a maawagan ti "parol," tapno daytoy ti mangsilnag ken manglawag ti pagdalanan da Maria ken Jose.

Naawagan daytoy a pabuya iti "Panunuloyan." Mapapati a nabayagen nga inaramid daytoy dagidi nagkauna a kristiano ngem manmano laeng ti makaammo ti daytoy a pabuya iti pasetna ti Luzon. Ngem nagtultuloy ti pannakaisab-it dagiti parol iti tawa. Nagbalin a popular a tradision. Iti agdama, nagwarasen iti intero a Filipinas daytoy a panagipabuya wenno panangibitin kadagiti parol.

Adda met dagiti gangannaet a pagilian a nangimpluensia ken nangipaay ti kontribusion iti kostumbre dagiti Filipino ken tradision maipanggep iti Paskua. Kas koma ti nalatak a Santa Claus ken Christmas Tree. Kalikaguman met dagiti ub-ubbing a Filipino ti makakita ti Paskua a "carnival-on-ice!"

Napigsa ti kidag ti Paskua iti pang-sosial, kultural ken komersio iti biag dagiti Filipino. Kas ti panagtitipon dagiti aggaggayyem ken agbabarkada, wenno sangkapamiliaan-- komon nga ar-aramidenen daytoy iti panawen ti Paskua. Adda pay dita ti rekonsiliasion ken resolusion.

Agpada a pangbalay ken publiko a selebrasion, yegna ti panagdedenna ti sibubukel a pamilia ken ti komunidad.

Dakkel met ti pakainaigan ti negosio. No agbayag ti ramrambak, ad-adu ti magastos-- adu met ti mapastrek iti negosio. Ngem saan a problema dayta kadagiti Filipino ti aggastos, nairuamdan. Adda ketdi kinamangngaasi ken kinamagayat nga agari iti puso. Nagbalinen a kaugalian ti agisagut ken umawat iti sagut.

Kuna dagiti lallakay ken babbaket a mapukpukawen daydi daan a buya ken tradision iti pannakarambak ti Paskua iti Filipinas. Kunada a napimpintas idi nga amang ngem ita. Nupay inrugi dagiti kastila ti makuna nga umuna a pannakarambak ti Paskua, makuna met a naadaptar ti produkto nga insungsongda kadagiti Filipino.

Kinaagpaysona, ti Paskua iti Filipinas iti agdama ket adun ti nagbaliwanna no ikumpera idi un-unana. Ngem adu met. Wen, adu met ti nangawat a siraragsak ti transpormasion wenno pannakabalbaliwna. Nagbalin a mas moderno, naragragsak ken namarmaris a panagrambak.

Ngem kangrunaan a pasetna, nagtalinaed a relihioso dagiti Filipino.

.

.

.

.

.

KRISMAS ITI FILIPINAS: IDI KEN ITA

Rudy Ram. Rumbaoa

Mier. 24 Dis. 2o25

Wai, Maui

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#krismas #idi #ita # #paskua #filipinas #panangrambak #disiembre #naidumduma #naisangsangayan #misadegallo #misadagitikawitan #espaniol #nagisungsong #romano #katoliko #mannalon #panunuloyan #relihioso #samiweng #ayat #rudyramrumbaoa

[nabulod ti ladawan a nausar]