Innala ni Lakayna iti Hawaii, Ngem Dida met Agkaidda

[Nabulod laeng ti ladawan a naaramat]

DI pay nabayag ni Nachee [parbo a naganna] manipud idi innala ni lakayna iti Hawaii, addan makita nga ebidensia ti saan a napintas a turongen ti panagdennada nga agasawa. 

Ubing pay ti babai, nasurok laeng a duapulo ti tawenna. Napintas, morena, labes-abaga ti buokna a maibagay ti bimmanduria a bagina iti kalaingan a tayagna. Naragsak a kasarsarita ken moderno nga agkawes. Narimat ken kasla kanayon nga agar-arapaap dagiti naslag a matana. Nagasat ketdi ti asawana ta iti laksid nga adu ti nagrayo kenkuana idi idiay Filipinas, ni lakayna ti pinilina ken agtagikua ti pusona. Taga-siudad ti Laoag ni Nachee idinto a taga-Bacarra, Ilocos Norte ti lalaki.

Impudno ni Nachee a naminsanda laeng a nagkaatag ken ni lakayna manipud simmangpet iti Hawaii. Masigurado ni Nachee nga isun ti umuna ken maudi a panagkaatagda iti kama nga insagana ni lakayna. 

Atapen ketdi ni Nachee a nalamiis ti rikna ni Lakayna kenkuana ta nadlawna daytoy idi simmangpet--awan man ti iliw wenno gagar ni lakayna a makakita ti kaaddanan iti sibayna. "Ngem apay?" dayta ti saludsod ni Nachee.

Iti biang ni Nachee, awan ammona a nagkurangan wenno inaramidna a dakes a maikanniwas iti relasionda nga agasawa. Nadalus ti konsensiana ket sinalluadanna ti dayawna agingga a nakadanon iti Hawaii. Inauna ni lakayna iti tallo a tawen. Iti daytoy a kinaubingda, karugrugsoda unay!

Ngem idi agbayag, naduktalanna laengen nga adda gayam "babai" ni lakayna. Ti imasna a pagdaksan, ni lakayna a mismo ti nangiyam-ammo ken ni Nachee ti "kulasisi-na." 

Idi damo, kayat ni Nachee a kaapa ti kulasisi ni lakayna ngem nagparbeng. Pinagkalmana ti riknana ta ammona nga awan ti mabalinna iti dayta a gundaway. Ta amangan kunana iti nakemna, pagawiden ni lakayna idiay Filipinas a dina oras. Ngem ti pagluksawanna unay, kasla ketdin ay-ayonan dagiti kakabsat ni lakayna ken ti katuganganna a babai ti ar-aramiden daytoy.

Segun ken ni Nachee, sinintirna no adda pay nabati a panagayat ni lakayna kenkuana babaen ti panangiyawisna nga agnaigda. Ngem anian a siddaawna idi ibaga kenkuana ti kastoy: "no adda man, saan a para kenka ti kinalalakik no di ket agpaay iti kulasisik." 

Iti dayta a nangngegan ni Nachee, ipapanna nga awan a talagan ti serserbina ken lakayna. Im-importante gayam ti "babai wenno kulasisi-na." 

"Ngem apay pay laeng ngarud nga innalanak iti Hawaii? Tapno kadi agbalin nga alikamen ni lakayko, a, no nalpasannan a pagay-ayaman, suktannan ti sabali? Wenno, tapno kadi masaktanak?" dagitoy a saludsod ti nagrehistro iti panunotna. Kayat ni Nachee nga iyikkis ti rurod ken sakit ti nakemna ngem awan ti naaramidanna. Binay-anna lattan nga agarubos dagiti luana.

Nagtrabaho ngarud ni Nachee iti maysa a pribado nga institusyon iti Kahului, Maui. Pang-rabii wenno "graveyard" a trabaho. Kuna ni Nachee, kaykayatannan ti kastoy nga oras a panagtrabahona tapno awan sabali a pampanunotenna, malaksid iti bagina. No mabalbalin, dina kayat a panunoten nga agil-ilad ni lakayna iti katre a kaduana ti sabali babai-- nga imbes koma nga isut' kalinlinnailona kadagita nga oras. 

"Ngem agpayso ngata nga agmaymaysa daytoy no addaak iti pagtrabahoan?" daytoy ti masansan a saludsoden ni Nachee iti bagina. 

Inggaedna ketdi ti nagtrabaho. Dina kayat a maipinta ti ladawan ni Lakayna iti panunotna bayat ti panagtrabahona. 

"Tubeng laeng kadagiti planok," kuna ni Nachee. Maysa a parmasista diay Filipinas ket plano ni Nachee ti ageksamen iti board ti kina-Pharmacist iti Hawaii iti masangnguanan nga aldaw.

Utang a naimbag a nakem [Debt of Gratitude], daytoy ita ti baybayadan ni Nachee kadagiti nakaikamanganna. Gapu kano kadakuada, nakaumay iti Hawaii. Ngem pinaglibakan ni Nachee dayta ti rason no apay a kayatna ti umay iti Hawaii. Saan nga agpagus nga umay iti Hawaii ta natalged daytoy iti pinanawanna a trabaho idiay Filipinas. Sa maysa pay, adda met mabalinan ti pamiliana. Ketdi, immay iti Hawaii ta pudno unay nga ay-ayatenna ti lalaki. 

Ngem ti naduktalanna, dina pagarupen a kastoy gayam a klase a pamilia ti nakaikamanganna. 

Nagaramida't kinasayaat ngem pagsingirdan. Inako pay ni Nachee a nasayaatda  la kenkuana, nangruna ti asawana no kasta nga iyapontena ti sueldona. Ngem no awanen ti kuarta a maitedna, kasla tumayok nga asuk ti kinasayaatda kenkuana. Balik sa dati ang "ugali." 

Saan a nagbabawi ni Nachee iti nagbalin a gasatna ti Hawaii. Ta kas ken ni Nachee, saan a nagmaymaysa. Aduda ti nakapasamakan ti kastoy a situasion ken kasasaad ti biag iti Hawaii. Aduda a naipalab-og iti aramid dagiti manglimlimo a tao. Dida la kayat ti agtimek. Dida kayat nga irakurak. Nagbalinda laeng nga umel iti publiko, ngem nagbalin ketdi daytoy a nakaadalanda no kasano ken ania ti klase ti biag nga adda kadakuada iti isla ti paraiso. 

Ket para ken ni Nachee, nasken ken masapul nga awatenna ti situasion ken bunga ti nagbanaganna. 

Kenkuana, "sangkatipping laeng a paset daytoy a pannubok ken karit a nasagrapna." Patienna, adu pay a pannubok ti sarangtenna bayat ti panagtulid ti rueda ti panawen a kaaddana iti Hawaii.

Ita, maamirisen ni Nachee a saan gayam amin a ragsak ket maited ti pirak.






INNALA NI LAKAYNA ITI HAWAII, NGEM DIDA MET AGKAIDDA

Rudy Ram. Rumbaoa

Di Nakapappapati, Ngem Pudno

Fil-Am Observer February Article Issue
wwwfilamobserverarticle.blogspot.com/www.samiwengkenayatnirudy.blogspot.com