Ni Iddo...

[Nabulod ti ladawan a naaramat]

LALAILOEN ni Iddo ni Mayyang iti maysa a rabii ta mailiw unay kenkuana, ngem inwadag ketdi ni baketna. Ammo ni Iddo a nabannog ni Mayyang iti trabahona kas supervisor ti housekeeping iti maysa a nalatak a hotel ti Maui, ngem dina maibturanen ti iliwna kenkuana. Kayatna nga ipeksa ti an-anek-ekanna ta no saan, agsakit la ketdi ti pus-ongna. Ammona met ketdi ti pakatiliwan ti kilikkian ni baketna isu a pinadasna nga inagkan ti lapayagna bareng kunana no isu't pagsukoanna, ngem binugkawan ni Mayyang ket uray la nabainan ni Iddo.

Nasdaaw ni Iddo iti inaramid ni baketna ta saan met a dati kasta ti ugalina. Ngem nasukir ni Iddo. Patienna ketdi iti kunada a "basic needs" kano ti agasawa ti agnaig uray maminsan wenno mamindua iti makalawas tapno mapalagda ti relasion nangruna no malakayan ken mabaketan ti tao. Pabor unay daytoy ken ni Iddo ta nasayaat a pakawatwatan dagiti susuop ken ti puso. Ngem malasna lang ta saanna a natiempoan ken nasukit ti mamayatan a rikna ni Mayyang. Nargaanen ti turog ti agtawen iti tallo nga anakda a lalaki ket dayta koma ti gundawayna a pangipapasanna ti iliwna ken ni baketna iti agmalmalem a saanna a pannakakita ken agas ti bannogna.

Dati-dati, ni baketna ti mangkawil ken ni Iddo no ammo ni Mayyang nga agday-off iti kabigatanna. Ngem sabali ita. Isu payen ti mangay-ayo ken ni Mayyang. 

Nagsanaltek ket nagal-aludoy ni Iddo a bimmaba iti katre. Kasla ubing a nagpauyo. Maluksaw, ngem ana ngarud ti mabalinna. Maawatanna ni baketna. Kaawatan a maturog ni Iddo iti baba ti katreda. Kasta ti mapalbogna nga ugalina no di mapagustoan. Inyaplagna ti de-folded a kutson sana iyilad ti bagina. Ngem kunail a kunail ni Iddo iti iddana, sapulenna a talaga sa ket naatap ti riridepanna. 

Awan pay lima minutos idi naguni ti selpon ni Mayyang. Nasiputan latta ni Iddo a dagus a bimmangon ni Mayyang sana sinungbatan ti selponna. Saan a nagkir-in ni Iddo iti iddana, ngem siniripna ni baketna. Atapenna ni Jel, ti katrabahuan ni Mayyang ti nagtawag kenkuana. Nakudkodna ti teltelna. Ngem apay a dis-oras ti rabii nga agtawag dayta a katrabahuanna no agpayso man? saludsod a nagrehistro iti panunotna. Nagimon ni Iddo. Ti kaluksawna pay, nagalisto ketdi a sungbatan ni baketna ti selponna no seknan iti trabaho wenno katrabahuanna ti tumawag idinto a nagadu a rigatna a manglalailo kenkuana. Ket nupay di maawatan ni Iddo ti pagsarsaritaanda baketna ken ti kasarsaritana iti selpon, pinalawagna ti nagdengngeg. Ngem awan a pulos ti naawatanna ta kasla makikkiki ti katawa ni baketna. Gapu iti daytoy, saanen a nakaturog ni Iddo iti dayta a rabii nupay saan a sumrek iti trabaho iti kabigatanna.

Nagay-ayam la ngarud iti panunotna no kasano a nagam-ammoda ken ni Mayyang. Tinawen idi nga agbakasion ni Iddo idiay Filipinas idi saanda pay a nagkallaysa ken ni Mayyang. Federico ti pudno a naganna, tubo iti maysa a siudad ti Ilocos. Maysa pay a tawen ket aglimapulonton. Nalakayan a nagasawa. Naganna iti sirok ti latok ti Iddo ket ad-adda a daytoy ti birngasna kadagiti makaam-ammo kenkuana uray idi addan iti Hawaii. Bugbugtong nga anak. Malaksid iti kina-Hawayano ni Iddo, isu pay ti agtawid iti dagdaga, negosio ken dadduma a sanikua a nabati ti pamiliana idiay Filipinas.

Kadagupan ti amin a nagrayo ken ni Mayyang, ni Iddo ti kagagasatan kadakuada. Natanang nga aggunay ni MayFlora- ti pudno a nagan ni Mayyang. Natayag, nagaget ken kimmampuso ti sukog ti rupana a maibagay iti saan unay a narapis a bagina. Sangapulo ket lima a tawen ti baetda ken ni Iddo. Tallo nga ili ti malabsan nga agpaammianan manipud iti siudad a naggapuan ni Iddo ti lugar ken nakayanakan ni Mayyang. Nagam-ammo da Iddo ken Mayyang babaen iti maysa a gayyemna ken kalugaran ni baketna. Kinakuyog ni Iddo daytoy a gayyemna idi nagbakasion iti Filipinas.

Saan a nagpammayang ni Iddo, nagpudno ken ni Mayyang ket inawat met a dagus ti balasang ti ayatna. Nadungngo ni Mayyang kenkuana iti laksid dagiti sayangguseng a mangmangegan ni Iddo iti aglawlawna. Kunada a ti kinabaknang ken ti ipapan ni Mayyang idiay Hawaii ti gamgamgaman ken naggustoanna kenkuana, ngem saan nga inkaso ni Iddo dagitoy. Mamati ketdi nga apal ken pammadpadakesda laeng ken ni Mayyang daytoy tapno marakrak ti relasion ken panagtalekna kenkuana. Uray pay ti mismo a nagannak kenkuana, nakikaysada iti kapanunotan dagiti karruba ken am-ammoda. Insingasingda ketdi a paliiwen koma a naimbag ni Iddo ni Mayyang sakbay nga agdesision. Ngem imbes a denggen ni Iddo dagiti nagannakna, kinagurana pay ida. Inyapurada la ngarud ken ni Mayyang ti nagkallaysa.

Aglimanton a tawen manipud idi simmangpet ni baketna ken ti anakda iti Hawaii, saanen a naulitan ti bakasion da Iddo ken Mayyang idiay Filipinas. Ngem idi bumaybayag ni baketna iti Hawaii, umad-adu metten ti mapaliiw ni Iddo a nagbaliwan ti ugali, tignay ken kinatao ni Mayyang. Kas iti naaramid itay lalailoenna. Imbes koma nga isu ti asikasuen ni baketna, saan, ti ketdi timmawag iti selponna ti inyunana. 

Ti kasuronna, no marugian ni baketna ti makituttot iti selponna, saanton a mapugsat ti telebabad agingga a dida mauma iti kapatpatangna. Saanna met ketdi nga ipawil, ngem ipaayna koma met ti sangkabassit nga orasna kenkuana. Kayat a sawen ni Iddo, ti obligasion ni Mayyang bilang asawana. Dina payen maaprosan uray ti kuko dagiti ramayna ket daytoy ti dakkel a banag a pagsiddaawanna. Ket pudno ti marikna ni Iddo, kasla masebsebsebanen ti apuy a mangted iti bara ti ayan-ayatda. Kasla timmaud ti dakkel a giwang iti nagbaetanda. Nupay kasta, ikalkaliwengweng latta ni Iddo ti saanna a pannakapagusto.

Nagkidem ni Iddo. Dina kayat nga ikkan daytoy iti sabali a kaipapanan. Ngem nagrupanget idi malagipna. Manipud naital-o ni Mayyang kas superbisora iti departamento a pagpapaayanna, ngimmato metten ti purrua ni baketna. Dinan mairapin ti aglaba kadagiti murengda. Wenno agluto, agdalus iti lawlaw ti balay ken mangdigos koma ti anakda. Ni pay la Iddo ti agaramid kadagitoy. Sa maysa pay, nakasekseksi payen ti panagaruatna a dati a dina met ar-aramiden iti kasta. 

Iti panagkita ni Iddo, kasla saanen nga isu ti dati a MayFlora. Dakkelen ti nagbaliwanna. Ti ladda payen nga oras ti sangpet ni baketna nga aggapu iti trabaho. Ket gapu ti daytoy nga obserbasion ni Iddo, atapenna nga adda kinaagpaysuananna ti naitiktik kenkuana a sabali ti ar-aramiden ni Mayyang. Nabayag met ketdin nga adda nangballaag kenkuana babaen iti text messages nga agkuna nga adda misterio nga ar-aramiden ni baketna, ngem dina inkankano. Patien ni Iddo a saanto a maaramid ni Mayyang ti ipabpabasol ti tao a nagteks kenkuana. Ken ammo ni Iddo a taliawento ni Mayyang ti naimbag a nakem a naipaayna kenkuana ket gapu iti daytoy, dina mulitan wenno mansaan ti dayaw ti naganna ken ti nasagraduan a panagdennada. 

Ngem gapu iti kinalamiis ni Mayyang kenkuana, makumbisina ngata ti bagina? Nga awan a talaga ti sabali nga ar-aramiden ni baketna? Kasanon no adda kinapudnona? nagkebba ti barukongna. Ubing ni baketna ket patienna nga adu pay la ti aggusto kenkuana. Nagdanag ni Iddo.

AWANEN ni Mayyang iti katre idi makapuot ni Iddo iti kabigatanna. Ammo ni Iddo a nasapa a nagturong ni baketna iti trabaho. Inalikumkomna ti de-folded a kutson a nagiddaanna sana tinurong ti kusina tapno isaganana ti pamigatda nga agama. 

Ngem di pay nakadanon iti kusina idi naguni ti telepono. Pinidutna. Boses ti lalaki ti adda iti ungto ti sabali a linia. Binilin ti lalaki a mapan ni Iddo iti maysa a lugar. Kuna pay ti lalaki a manipud iti dayta nga aldaw, adut' pagbaliwan ti biag ni Iddo. 

Nailabeg ni Iddo iti apagapaman. Dina matarusan ti ibagbaga ti datdatlag a lalaki a nagtawag kenkuana. Kayat koma nga ammuen ni Iddo ti kinaasino daytoy ngem napugsaten ti linia. 

Nabayagen a naidissona ti telepono ngem kasla agsublisubli iti panunotna ti sao ti lalaki. Maysa kadi manen a pammadpadakes daytoy? nasaludsodna. Nagmattider iti nabayag. Minatmatmatanna ti telepono ta pagarupenna a tumawag manen ti lalaki, ngem awanen ti naurayna.

Nakiro ken agsasanggala, ken no ania ditan ti mapampanunot ni Iddo bayat ti panagmanehona ti tinted a lugan a binulodna iti gayyemna nga agturong iti disso a kuna ti lalaki. Ammona dayta a lugar ta igid ti baybay ken asideg iti eropuerto ti Kahului. Pinaspasanna ti nagpataray tapno makadanon a dagus iti lugar. 

Narasay ti tao idi makasangpet iti nasao a disso. Saan a dimsaag ni Iddo iti lugan, nagsiim ketdi. Ngem napalabas iti duapulo a minutos, matektekanen ni Iddo nga agur-uray. Kayatna ti agawid. No dina la pagustoan ti kuna ti lalaki, ania koma ti kaaddana iti dayta a lugar a dina met ammo no ania ti maganab wenno maimatanganna?

Biagen koman ni Iddo ti makina ti lugan idi adda sumungad, maysa nga Sports Utility Van. Nagrukob ni Iddo iti sango ti manibela tapno saan a makita wenno malasin dagiti nakalugan iti SUV. Iti asideg ti nagparkinganna ti nagsardengan ti SUV. Idi agangay, malasinna a lugan ni Elmer ti SUV. Ti katrabahuan ni baketna ken pakikalkalugananna a mapan agtrabaho. 

Dagus a nagkebba ken pimmaspas ti panagpitik ti pusona. Saan a maawatan ni Iddo no apay nga iti dayta a kanito a pannakakitana iti lugan, nagkarayam ti lamiis iti sibubukel a bagina. Saan a nagkuti ni Iddo iti nagtugawanna. Nakaturong ketdi iti ridaw ti lugan ti imatang dagiti matana. 

Gistay naggiddan ti panaglukat dagiti ridaw ti lugan. Ni Elmer ken ni baketna, ni Mayyang! Narikna ni Iddo a kasla nagtupak ti sibubukel a langit kenkuana. No mabalin, dina koma kayat a patien ti nakitana. Ngem tinengngelna ti pungtotna. Nagteppel. 

Dagus a sinallabay ni Elmer ni baketna idi makaasideg kenkuana. Nakaragragsakda a dua a nagkibin a nagturong iti igid ti baybay.

Napamuttaleng ni Iddo iti nagtugawanna. Miningmingminganna lattan ti yaadayo dagiti dua agingga a nagpukawda iti imatangna. Arigna a napugsat ti anges ni Iddo iti apagapaman. Ket uray kasano ti ayatna a kamakamen dagiti dua tapno pagsasaoanna ida, dina maaramid. Dina maikunail ti bagina. Mariknana a kasla naibalud iti nagtugawanna. 

Malagip ni Iddo ti kuna ti lalaki a manipud iti dayta nga aldaw, adut' pagbaliwan ti biagna. Pimmudno. Saanen a ginandat ni Iddo iti nagparang kadakuada. Nagawid nga awitna ti nadagsen a kalbario.

Saan a nagawid ni Iddo iti pagtaenganda. Nagturong ketdi iti am-ammona nga abogado iti Wailuku. Kayatna a kapatang ken yuman ti problemana. Ti naimatanganna iti dayta nga aldaw a nanglukat kadagiti matana iti kinapudno. Makaanayen ken ni Iddo ti nakitana nga ebidensia. Ita, saannan a pagsiddaawan no apay a nagbalbaliw ni Mayyang. 

Nalagipna ti anakda. Naasian kenkuana. Naganus pay ti panunot ti anakda kadagiti mapaspasamak iti agdama. Napaanges iti nauneg. Ngem para ken ni Iddo, nakadesisionen. Nasaysayat no dumakkel ti anakda nga awan ti mamulagatanna nga ina...


NI IDDO

Ni Rudy Ram. Rumbaoa

Di Nakappapapati, Ngem Pudno

Fil-Am Observer, August 2009 Issue

www.samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

wwwfilamobserverarticles.blogspot.com

___________________________________