Ni Rudy Ram. Rumbaoa
Di Nakapapati, Ngem Pudno
Fil-Am Observer July 2010 IssueDi Nakapapati, Ngem Pudno
Opinion Section, Page 4
[nabulod ti ladawan]
"AGPAPUKISKA, anakko."
No saan kunam, "No dimo kanen amin nga inlabaymo iti pingganmo, dikanton mangmangan."
Sabali laeng ti, "Kastoy ti aramidem."
Wenno, "Dimo mitiran dayta ket nangina ti bayadna. No mabuong wenno maperdi, ay, agaluadka!"
Iti panagisuro kadagiti annak ket napnoan iti karit ken pannubok. Kaska la adda idiay paggugubatan. Adda dagiti importante a banag iti panagisuro a masapul a sangnguen wenno labanan; ngem dagiti dadduma, saan.
Ngem no makidangadangka iti tunggal karit nga umay kenka, mabalin nga isebbam pay ti bagim ket mabalin nga atipaem ti kayat nga aramiden dagiti annakmo. Ket di mabayag, agsuko ken ipagarupdanto pay nga awan ti nasayaat a mabalinda nga aramiden gapu iti panangisurom kadakuada.
Mabalin a saanda a dumngeg kenka iti damdamo. Wenno adda panakasuron ken panagkedked dagiti annakmo. Ngem nasken nga ipakat ti limitasion iti tunggal panagisuro saan laeng nga iti uneg ti pamilia, uray pay iti ruar ti pagtaengan. Isuna lang ta masapul ti panakabalansena. No adu ti limitasion a maipakat kadagiti annak, ad-adu dagiti banag nga atipaen nga aramidenda. Ngem no bassit met unay ti limitasion, daytoy ti mangiturong iti kina-iresponsible dagiti nagannak. Isapulan ti panangbalanse dagiti banag a mabalin a mangparnuay iti ad-adda a mangkuriro iti panakaisuro dagiti annak. Masapul nga umno ken pilien ti maikanatad a pakidangadangan iti panagisuro. Panunoten a naimbag no rumbeng a bolusan dagiti aramid dagiti annak, wenno kasarita, ken ania ti pagtaktakderam a kas maysa a nagannak.
NO maminsan kunam, "Matengngelko ti tignay dagiti annakko, ket maaramidko ti kayatko nga aramiden." Wenno, "Kayatko a naurnos ti amin nga alikamen iti balay."
Sakbay nga naaddaankami iti anak, naurnos dagiti amin a banag iti balay. Ngem idi addan anakmi, dagus a nagbalbaliw ti amin. Agkaiwara ti di mangan-ano: ay-ayam ti ubing, libro, lapis, alikamen, diaper, baso, uray pay ti urnos dagiti tugaw wenno lamisaan, bado, kdpy.
Saanen a kas iti dati ti kinaurnos ti balay. Nagiimpon. Ta diak ninamnama daytoy, saanen a kas iti dati ti ekspektasionko, makaupay iti rikna, iti panunot ken bagi ti kanayonko a panagurnos kadagitoy a bambanag. Ngem sinangok ti kinapudno nga amin a banag nga aramiden ket awan ti perpekto. Binay-ak ngarud daytoy a pakariribokak, pinalubosak nga umadayo iti panunot.
Gapu iti daytoy a pangeddengko, nariknak ti ragsak kasta met iti sibubukel a pamiliak.
No maminsan, ti panangpalubos wenno mangibulos ti rikna ti maysa a kasikapan nga aramiden ti maysa a nagannak. Agpayso, adu dagiti isyu ngem agtennag laeng iti babassit a banag, wenno "trivial," ken saan nga ibilang daytoy nga importante a dakkel a pakariribokan. Awan kapadpad dagiti annak. Naisangsangayan ken is-isu ti kinataoda.
Ngem kas agpang iti panagdakkel, masarakan nga adda tiempo nga adda pagkaingasan daytoy nga ugali dagiti annak iti nagannakda. Ngem no met maminsan adda tiempo a maklaatka laengen gapu iti naidumduma nga ipakita nga aramid dagiti annak a rumbeng a saan koma a kasta.
Saan koma a mariribukan dagiti nagannak. Paset met daytoy iti panagdakkel dagiti annak ken panangisuro kadakuada.
Ta ngamin, saan amin nga ugali ken tignay dagiti annakmo ket kaingas iti ugali ken tignaymo. Sabali ti kinataoda. Saan amin a banag nga adda kadakuada ket makuna a "carbon copyda" kenka. Adda bukodda a wagas iti panagtignay, ugali ken estilo.
No dadduma, sabali ti agbalin a preperensia wenno opinyonda. Ket no puersaem ida nga aramidenda ti kayatmo a paaramid, masapul nga agsaganaka iti adu a di pagkinnaawatan. Ket bayat iti panagdakkelda, in-inut met a malukaisan dagiti banag a kayatda nga aramiden iti bagi a kas naisangsangayan nga indibidual. In-inut a duktalenda no asinoda-- ti kinataoda.
Kas koma iti daytoy: kayatda a kanayon ti mangisuot iti sabali a klase ti moda, sabali a paggaayat wenno kaa-ayoda, sabali a klase ti musika a denggen, makiuso iti agdama a pukis ti buok, agiyusong iti alahas, wenno sabali a kapanunotan no kasano a gastosen ti kuarta ken sabsabali pay a wagas iti aramiden.
Saan a dakes no adda paggigiddiatan. Ngem no dadduma, agmuryot wenno pataudenna iti kinakiro a situasion. Tunggal henerasion, partuaten wenno padpadasenda a lukaisan ti kabukbukodanda nga estilo ti personalidad.
Kas iti agtawen ti sangapulo ket innem nga anak a lalaki ni Kurdapya, ni Mukong, ginulo ken winarana ti urnos ti pamilia. Saan a kasarsarita ni Mukong ni tatangna, kasta met a di kasarita ti ama ni Mukong. Pinadas ni Kurdapya ti amin a kabaelanna tapno pagkappiaen dagiti agama, ngem agpadpada ti ama ken anak ti saan nga umanamong iti kayat ti ina. Guapo nga agtutubo ni Mukong ngem pinakalboanna ti ulona gapu ta isu ti kayatna. Kayatna dayta nga estilo tapno maisupadi kadagiti dadduma. Ngem kinagura ni tatangna ti inaramid ni Mukong ket binilinna ti anak a patuboenna ti buok iti ulona. Ta kas met ken ni Mukong, guapo met ti ama, ngem ti paggiddiatanda--atiddog ti buok ti ama.
Ket imbes nga agriri ken dumegdeg ti problema dagiti agama, ginutigot ti ina ti asawana a palubosanna ti kayat nga aramiden ti anakda ket ipangrunana ketdi nga ayaten daytoy. Immannugot ti ama iti singasing ti ina ket imbagana ken ni Mukong a minamaag laeng daytoy a banag a pagririanda. Imbes a pagdiskutiranda ti panggep iti kinaatiddog ti buok, impamaysa wenno imbaw-ing ti ama ti atensionna iti sabali a banag: gardening!
Ita, adda ditoyen ti kadakkelan a dangadang dagitoy nga agama-- ti karit iti tunggal maysa no asinno iti umuna a makagun-od ken agballigi iti kayatda nga aramiden.
KAGURA ni Tonio ti balikas a "makitulag wenno makitinnarusan."
"Apay a makitulagak wenno makitinnarusanak kadagiti annakko?" sinaludsodna iti gayyemna. "Mabalinko met nga ibilin kadakuada no ania ti mabalinda nga aramiden. Ket mabalinda nga aramiden ti kayatko. Ania ti dakesna koma?"
"Adda tiempo nga agtungpal dagiti ubbing," kuna ti gayyem ni Tonio. "Ngem adda met tiempo a ti panakitulag ket maysa a wagas ken napintas nga opurtunidad tapno ikamangmo dagiti kayatmo a paaramid kadagiti annak."
Naidaklan a benepisio ti panakitulag nga itdenna iti agpada a nagannak ken anak.
Kas koma iti: mapapigsa pay ti pakinakemda a mangaramat ti siribda iti komunikasion, maisuro kadagiti annak no kasano ti makilangen kadagiti in-inauna kadakuada, makatulong pay daytoy kadakuada nga agdesision ken makikompromiso, adda respeto iti sabali, mangawat iti perspektibo manipud iti sabali ken maipamaysa ti responsibilidad ken prayoridad a kayatda nga aramiden.
Iti kabagasanna, ti panakitulag ket maipanggep iti panangsolbar ti problema ken agbalin daytoy a rangtay ti komunikasion.
Kunam, "Kayatko a maammuan dagiti annakko a sisasaganaak a makisarita kadakuada. Uray pay no awan ti kiddawda, kayatko a maammuanda a nakasaganaak a sumungbat iti ania man a saludsod a kayatda a maammuan."
"Apay?" Rumbeng met a masursuro dagiti annak iti agsaludsod, "Saan ketdi a 'no' negotiable wenno non-negotiable?"
No saan kunam, "No koma la ammo dagiti annakko ti pakaseknak, mabalin a baliwak ti taray ti panunotko. Ngem uray pay no dida mabalbaliwan ti adda iti panunotko, nakasaganaak a makisarita kadakuada dagiti isyu a kayatda a pagsasaritaan. Mabalin a dida kayat ti agbalin a desision wenno dida anamongan ti kayatko, kayatko a maawatandak no apay a naaramidko iti kasta."
Manen, no saan a kuestionaran ti kameng ti pamilia ti naituyang a paglintegan wenno pagannurotan, saan a maibilang a nasalun-at ti pamilia. Daytoy ketdi ti mangserra ti komunikasion ken mangrikep iti panagkikiinnaawatan.
No ubbing pay dagiti annak, akmen dagiti nagannak ti akem a kas maysa a mangisursuro, itden ti kasapulan ken kalasag dagiti annak. No madanonton dagiti annak iti kinabaro ken kinabalasitang, agsukat wenno mamaliw iti panangisurom kadakuada. Paturedem ti pakinakemda, suportaram ida, ken palakaen dagiti ibaga kadakuada tapno maawatanda ti aramidenda.
Ket no isudanton ti naan-anay nga agtutubo, agbalinka a kaasitgan a gayyemda. Ngem no pagkedkedam a baliwan ti akemmo kadagiti annak a kas nagannak bayat iti panagdakkelda, mabalin nga agrebelde wenno agtalinaedda nga "emotionally immature."
Adu dagiti bambanag a mabalin nga itulag ti nagannak iti anak a kas iti oras ti pannaturog, wenno mapan agbakasion, mapan makimisa iti aldaw ti Domingo, mapan agroseri, itatabuno iti maysa a pasken, igatangan ida iti baro a kawesda, kdpy.
Ket no makitulag kadagiti annak, isuro ida iti nasalun-at a panagpampanunot ken addaan iti prayoridad iti gagem a mabalinda nga ipangruna nga aramiden.*
_______________________________________
No comments:
Post a Comment