Ne, Nagatiddogen Dagitoy a Bunga't Marunggay!

ni Rudy Ram. Rumbaoa

Di Nakappapapati Ngem Pudno

Literary Contributor

Fil-Am Observer October 2010 Issue

Opinion Section, Page 5

 

[Maudi iti Dua a Paset]

"Tapno mapnekka, kitaem ne," impasindayag ni
Arnold Madariaga. Karaman iti ladawan da: [manipud
kannigid-agpakannawan] Nena Sagario, Arnold,
Marilou Madariaga, ken Allyssa Tria Marie Madariaga.



Ngem asino ni Arnold Madariaga?

Ni Arnold ti maika pito nga anak da
Alfonso Sagucio Madariaga ken sigud a Maria Rosita Galiza Bumagat. Nayasawa ni Arnold ken ni Marilou Sagario a taga-Barrio 25, Tubburan, Sitio Carad, Bacarra, Ilocos Norte. Agtartrabaho ni Arnold a kas houseperson iti nalatak a Grand Wailea Resort Hotel & Spa idinto a maysa a Certified Nurse Assistant [CNA] ni baketna. Dua ti annakda: da Pierre Miquelon, pito ti tawenna, ken Allyssa Tria Marie, agtawen iti dua.

Sakbay a nagpa-Hawaii ni Arnold, adu ti intunekna a grafted manggo iti solarda idiay Bacarra a kangrunaan itan a mabenipisiaran ket mismo a ti pamiliana. Malaksid iti panagduyos ni Arnold nga agmula, maysa daytoy a numismatist ken philatelist wenno agduyos nga agkolekta ken agukkon iti agdama ken daan a selyo, sensilio, ken papel de bangko a kuarta ti Filipinas-- nga agingga ita, paggaayatna pay la nga aramiden.

                                Maysa daytoy kadagiti pinuon a marunggay ni Arnold
                                       nga agtayag iti dua a katao.

Ti Marunggay

Ti Marunggay wenno ti sientipiko a naganna a Moringa oleifera Lam ket aw-awaganda pay iti ingles ti Horseradish tree, Drumstick tree, Never Die tree, West Indian Ben tree, Radish tree, ken Miracle tree. Nabirngasan pay ti marunggay kas "Miracle Vegetables, Nature's Medicine Cabinet, Super Vegetables, Mother's Best Friend ken Backyard Pharmacy."

Itden ti Marunggay ti naimbag a benepisio iti salun-at Adda ramen ti marunggay a nabileg a natural anti-oxidant. Ket kas maysa nga anti-oxidant, lapdanna ti alisto a panaglakay wenno panagbaket. Lapdanna ti alisto a panagwaras dagiti tumor, alergi ken agbalin pay nga    
anti-inflammatory drug. Pababaenna ti bilang ti bad cholesterol, ti blood sugar, taba iti bagi, blood pressure ken nasayaat a salaknib ti bagi wenno iti immune system. Epektibo pay ti marunggay a manglapped ti cancer, myocardial infection, hepatitis, arteriosclerosis, celebral stroke, gout, athritis dermatitis ken renal hepatic.

Ti berde a bulong ti marunggay ti kasayaatan a taraon para kadagiti lactating mothers. Paaduenna ti gatas a rummuar iti suso ti ina. Ipabassit ken ikkaten pay ti bulong ti marunggay ti plema, scarvy, katarata ken panagtebbel.

Doblien ti marunggay iti kaadu a landok nga itdenna no ikumpara iti dalem ti baboy, zinc nga aggapu iti almonds, ken polyphenol iti nalabbaga nga arak. No pagdasigen ti gramo iti gramo iti nautritional information nga itden ti sangkabassit a bulong ti marunggay, addaan daytoy iti 7x iti bitamina C ti oranges, 4x iti bitamina A ti carrots, bitamina B1 ti lasag wenno karne't baboy ken ad-adu a bitamina E iti lana ti mais, 4x iti calcium ti gatas, 3x iti potassium ti saba, 2x iti protina ti yogurt, 5x iti itdenna a dietary fiber wenno labag no kumpara kadagiti komon a masidsida a natnateng, 6x iti kaadu ti amino acid no idasig iti bawang, 50 a kaadu iti itdenna a binamina B3 no ikumpara iti itden ti mani, ken 100 iti kaadu no ikumpara iti Gamma Amino Butyric Acid wenno GABA iti brown rice.

Itden pay ti marunggay ti napaut a pigsa nga awan ti pataudenna a hyperactivity, pagkalmaenna ti nerbio iti sistema ti bagi, palag-anenna wenno wayaanna ti presion iti sistema ti dara [blood system] ken balansienna ti gland ken hormone system.

Naimbag met daytoy a damag para kadagiti lallaki. "Pagtakderen ken papigsaen ti marunggay ti kinalalaki uray pay dagiti makuna nga inutil aglalo no kanayonda nga agipauneg iti prutas ta daytoy ti mangitag-ay ti bilang ti kapsit [sperm count] ken ti mobilidad [mobility] iti agpadpada a mangyallatiw iti bilang ti opurtunidad dagiti kapsit a mangpaluom ti itlog dagiti babbai." Maaramat pay ti sabong ti marunggay no maipaborek iti soymilk kas "aphrodisiac."

Iti laksid ti benepisio nga itden ti marunggay iti salun-at ken iti taraon, adu pay sabsabali a pakaaramatanna kas: maaramat ti natangkenan a bukel ti marunggay a kas lana ken biofuel, ken mausar pay ti bukel ti marunggay a pagdalus iti danum. Ti sangapulo ket dua a kilos ti natangkenan a bukel ti marunggay ket pataudenna iti maysa a litro ti lana. Ket maaramat ti lana a pagluto a kas met iti sunflower oil ken olive oil. Maaramat pay a pagpagalis kadagiti makina ken personal a pagkasapulan a kas iti bangbanglo, cosmetic product bath soap ken shampoo.

Pakasarakan ti Marunggay

Agbiag ken dumakkel dagitoy a "Moringa" tree kangrunaan iti pagilian nga asideg ti equator, iti namaga, ken uray pay iti kadaratan a paset ti daga. Alisto a dumakkel ken agpabiag iti marunggay ta maysa daytoy a "drought-resistant tree," Masarakan ti marunggay iti pagilian nga Africa, Central ken South America, Sri Lanka, India, Mexico, Malaysia, Indonesia, ken ti pagilian a Filipinas.

Makuna a ti marunggay ti kayo nga adu't pakausaranna-- ta kaaduan a pasetna ket maaramat a taraon ken dakkel ti maibadangna a benepisio iti salun-at.*