"Dumngeg kadagiti makaabbukay a kanta ti iluko a naputar ken nagaun iti kalikagum ti puso.
Dagitoy ti naitalimeng iti kaunggan tapno maikkan anges ti sonata ti kalman ken maibinggas iti agdama a mamalukay iti irteng ti rikna.
No maminsan, pitingenna ti kaunggan ket lukaisanna ti linabag ti kalman nangruna no mainaig ken ni Ayat.
Agbalin met a nota ti tunggal anges ket sika a mismo ti mangtempla iti kuerdas ni Ayat iti kayatmo nga ayug tapno rummuar ti napimpintas a himno ken rima ti biag..."
Maris ti Rabii
ni Rudy Ram. Rumbaoa
[nasurat.3.9.2012/ditoy.maui]
Agpukaw dagiti maris iti anniniwan ti rabii
Ket ti pintor iti daytoy nga aldaw, aginana;
Nasiglat paraisagana't borador iti 'yaay ti sipnget
Kasandi ti panagaramatna iti nangisit a tinta...
Uray no kasta,
Ti laeng law-ang ti agandap ti marisna
Iti rabaw dagiti nabengbeng ken nakudrep
Nga asul tersiopelo; kas da la grano
Iti amarillo a naranghita ti nakurap a bituen
Ken ti naliday a dan-aw iti baba
Makita dagiti babassit a panaganninawda:
Nakakuskusnaw, agnasanas kas iti tedted ti pinta
A masinasina iti danum manipud iti ngato-
Ket ti rabii kas iti paleta
A pagikamboran kadagiti dekolor a pinta,
Isu't gapuna a dagiti matak sikikita
Iti manamnama a lugar a pagtaudan ti init...
[copyright.march.2012.by.rudy.ram.rumbaoa]
NO BILANG...
ni Rudy Ram. Rumbaoa [nasurat.mayo.2011.ditoy.maui]
Dagitoy nga arapaap
nagtibnok iti gura ken dara,
umay a manglayus kettelenna ti biag
ta iladawanda man a kas iti lua
dagiti minilmilion nga inna
a napukawan kadagiti annak ken kakabsat.
Ngem uray no kasta, kaykayatko't pumusay:
no bilang tagiguaennak ti ulpit ken liday
no bilang ilemmesnak dalluyon iti baybay
no bilang maris-daponton panagkitak
no bilang awanton mariknak nga ayat;
ket daytoy piman a biag
ibatinak a sinanama-agbilang iti aldaw
manipud kadagiti ramay.
Ngem sangnguek ket sarangtekto
ti tunggal pannubok a 'yeg nagbabaetan
uray kaibatogan innak panagballa
ta saan a nalaklaka't agayat - iti napudno
sa ket aginnadayo;
kastoy kadi ti kinabirtud ni ayat
ta saankon a marikna't bisin ken waw?
Iti inaldaw-aldaw a pannakibalubalko
kadagitoy a remmeng iti danak,
agtalinaedto latta a sipapanunotak-
agkararagak.
Ket no bilang yanudnak ti dalluyon nga iyadayo
ket mariknak ti pannakapirsapirsay
a kas man awan patinggana
daytoy agkatangkatang nga ayat,
ket itawtawnakto iti adayo
iti adayo a disso-
adayo iti pusok, iti pagtaengak:
silalagipakto latta kenka
ta agnanayon nga addaka't panunot.
ni Rudy Ram. Rumbaoa [nasurat.1.8.2012/maui/taraon ti biag]
No lagipek dagiti tawen a naglabas
Iti panunotko, makitak dagiti biddut a naaramidak;
Ngem diak mangbangon iti artifekto
Ti awanan-bugas wenno
Kawaw a tabernakulo dagiti didiosen.
Ket iti panangtaliawko't nalikudak,
Kas da la basura iti agdama
A mangnayon ken mangdegdeg iti bukodko a ladingit.
Bayat iti panangbistayko ti bukod a panagbabawi,
Namnamaekto met a kailiwko't bigat
Isu nga aramatek daytoy a leksion a pakaadalak
Tapno ti daan a nagbiddutan saanda a pagbutngan
Agbalindanto ketdi a pagpangalan a mangisuro kaniak
Tapno iti kasta agnanayon a kitaek ti adda't masangngoanak.
Ti Dios ti agnanayon a sarikdekdekko
Ken Isu met mangiwanwan tunggal panagaksawko
Ket agtalekak Kenkuana a sipupudno.
AGINGGA...
ni Rudy Ram. Rumbaoa
[nasurat.2.22.2012/maui]
Agingga a makitak dagiti kayo,
siakto laeng ti agtagikua kadakuada.
Agingga a maay-ayo ti lapayagko kadagiti tumatayab,
siakto laeng ti agtagikua iti kanta a kankantaenda.
Agingga nga adda ruot a pagaksawak,
siakto laeng ti agtagikua kadagiti kataltalonan.
Agingga nga addaka iti sibayko,
siakto laeng ti agtagikua iti ayat.
Agingga a napigsa pay la dagiti ima,
siakto ti agtagikua kadagitoy a tinapay.
Agingga a nakalukat dagiti tawa,
siakto laeng ti agtagikua iti pagtaengan a sangbayak.
Umay iti aglawlaw ti nagmanto a panawen-lam-ek,
ket iti mabiit agtatayab dagiti billit.
Ken...
Agingga a mabaddekak ti daga,
siakto laeng ti agtagikua kadagiti tugotko.[copyright.by.rudy.ram.rumbaoa/2.2012]
IBATIM KOMA ni Rudy Ram. Rumbaoa [nasurat.2.14.2012/Maui]
Ammok a nalipatamon ti amin, Ngem dimon koma panunoten pay. Saanka metten nga agsurat kaniak Wenno kas iti aramidmo idi nga aguray.
Rebbaem amin a rangtay Ken dagiti kalsada a paglasatak, Ngem ti maysa a nadarat a pagnaan Ibatim kaniak, idawatko.
Iti labes dagiti taaw Atiddog ken adayo a daliasatan, Ti bassit ken kakaisuna a kayo't aruo Iti amin nga aldaw ken rabii, agpallayogto.
Madalusan ti amin a kabakiran Gab-utem amin a kayo, Ngem dayta bassit a kayo't aruo Pangngaasim, ibatim iti lugar a 'yanna.
Kadagiti amin nga innak ilalaen, Ti init ken ti lawag ti bulan Mabalinmonto ida a tagikuaen Patiek a sisiakto laeng ti pampanunotem.
Agpullikkaawka kas iti teggaak
Ket panawannak a silaladingit.
Ngem ti ayat, ti kakaisuna nga ayat,
Pangngaasim ta ipalubosmo a mabati...[copyright.2.14.2012.by.rudy.ram.rumbaoa]
ROSAS
ni Rudy Ram. Rumbaoa
[nasurat.2.12.2012/maui]
Diak pay nakakita iti kasta't kaadu a dara
Nga agsayasay iti ania man a sugat
A kas iti daytoy a bibig ken pingping,
Tinagikuak ti rosas nga intedko kenkuana
Tapno saanko nga irisgo ti nakain-inaka a panaas.
Iti panagkasangayna, natay ti rosas
Ket agur-uray ti rabii
Iti milagro nga imposible a mapasamak.
Iti lua ti balud, namnama
Nga agayus manipud iti rosas.
Daytoy pusok ikur-itna
Ti kalilidayan a kanta nga ammona.
DUAYYA
ni Rudy Ram. Rumbaoa
[nasurat.2.10.2012/maui]
Naladawen, nakarkaran ti dalan;
mabalin nga awan siguro't dalan ditoy,
dagiti laeng lamok ti pagilasinan iti kudil ti layus,
wenno dagiti ablat iti agpada a luppom.
Nasiludka, kunam? Narigat a patien. Saan a kasapulan.
Idulinmo ti bukod a garapata ta agtestigo para kenka.
Agsaoka't napigsa tapno maawatan; uray nangato't bosesmo
napigpigsa a panangbalikas uray no daytoy ket saan a pudno.
Ngem saanen a nasken, awan ti mangaw-awag iti naganmo,
nagpiestaan dagiti kulibangbang ti rabii dagiti wara a sapatos,
ket iti pananglabas ti panagrurunos ti narakrak a pasdek-
nairuar iti dalan dagiti natadtad a bara.
Madamdama umayton ti sipnget, ayunan dagiti insekto ti konsolasion
ket nakasaganan dagiti nalalawa a pagtugawan a para kadakuada;
no koma ta dagiti payyakda ket mangted iti linged ken ringgor,
ikkannak iti pagilasinan: awan kadakuada't mangngeg wenno makitak.
Agay-ayam pay laeng iti binnattoan ti nalabaga a kawes iti inaladan,
nagtalinaed nga awan saosao dagiti kawitan, napno't pagpupukonda iti bituen.
Isu a maturogka, sika a maag, aginana ken agtalinaed a kalmado,
ket awanto a pulos ti manguriro kenka- awan uray asino.
[copyright.2.10.2012.by.rudy.ram.rumbaoa]
DIKA KOMA LATTAN AGURAY [Iti Maysa a Pagayam]
ni Rudy Ram. Rumbaoa [nasurat.2.6.2012/Maui]
Panawenen tapno maitanem daytoy nga edad
A nakaipempenan ti wara iti libro ti sangatawen.
Dagiti ngipen makumikom iti patapuak ti tawa,
Iti panangkirab ti saringit ti napatangken a longboy.
Napudaw ti maris nga agtubbog iti karabukob
Kasano't imbag nga ipaay ti saan a mamati iti langit?
Agpaggaak ti rima iti uneg ti sangagabsuon a rugit
Makatitileng iti lapayag ta per-akenda dagiti kari.
Ket dagiti nagan purosenna ti amin a porma ti kinaulbod,
Iti alinsaed ti uni ti danum a makinkinog iti agmalmalem.
Kasano't imbag nga ipaay ti ipupusay iti naladaw a panangtallikud
Iti tanem a naisangrat kenka gapu't panagngatangata?
Awan ti pagparammag, awan panagbabawi a karaman
Dagiti dardarepdep a mangtengngel ti awan bidibidan wenno appan.
Ket uray ania a situasion, madigoskanto latta iti bato.
[copyright.2.2012.by.rudy.ram.rumbaoa]
TI MANNAKABALIN
ni Rudy Ram. Rumbaoa
[nasurat.2.4.2012/Maui]
Silalamolamo
kas iti angin
Ti nabiag nga awanan bagi,
Iti kanito a labsan ti uniberso ti limitasion
Anninaganna ti kararua.
Ket iti aringgawis ti kinaadda
Ti anniniwanna nga ipuligos
Ti dara nga agayus iti puso dagiti puraw nga anghel,
Dagiti mannaniw, profeta, tagabu ken dagit tuleng;
Ket ti bituen iti lua ti Dios ket timmangken
Iti panagpusaksak ti apuy
Manipud iti kayo a saan nga agbunga... [Copyright.2.2012.by.Rudy.Ram.Rumbaoa/Maui]
ANGEP
ni Rudy Ram. Rumbaoa
[nasurat.1.29.2012/maui]Nakariingak ket diak ammo
No kasano't kapaut ti pannakairidepko,
Bimmangonak ket awan tao iti balay.
Awan ti inak. Awan ti amak.
Nabaybay-an ti ridaw a nakalukat.
Naangep iti tawa,
Naangep iti kuarto,
Naangep iti lamisaan.
Rimmuarak ken nagturongak iti hardin
Ket iti panangilukatko ti pagserkan,
Nagpukaw ti balay a kas man inalun-on ti daga.
Naangep iti aglawlaw.
Addaak iti isla ket mariknak a kasla agtatapaw
Ti angep kaniak ken ti bagik, kas man la aglayagak.
Agtaytayab ti isla nga adda iti babaen dagiti sakak
Diak mayaddang, diak makataray.
Ket nasarakak ti maysa a naliday a kayo
Nabasa a billit a matmaturog iti nabasa nga umok,
Naliday ti billit.
Nakasarakak iti balay
Ket nakalidliday.
Maysa a lalaki ti nakitak a matmaturog
A kaatagna ti maysa a babai,
Nakalidlidayda.
Nagsubliak. Ti balay ket saanen nga isu't pagtaengak.
Nakariingak. Adda sabali a tao iti uneg-
Maysa nga ama, ngem saan nga isu't amak;
Ina, saan met ngarud nga isu't inak.
Nailukat ti ridaw
Naangep iti tawa,
Naangep iti kuarto,
Naangep iti lamisaan
Kas iti puraw nga asuk iti panagbettak ti bomba
Ken nabasa kas iti ut-ot ken naapgad kas iti sugat.
Nakitak ti ladawan ti panagbannawag iti angep
Iti kabakiran dagiti natay a dakulap,
Timpuar ti nalabaga a taaw.
Imbalunetko ti ridaw. Nagsardeng ti pagorasan.
Ti pannakairidep ti kasam-itan iti isisingising ti init.
Nakariingak ket diak ammo
No kasano't kapaut ti pannakairidepko.
Adda nagna iti likudan ti pader,
Agngerngernger ti apuy iti dalikan
Agkedked nga agtrabaho ti pagorasan.
Nakariingak. Linuktak ti ridaw ket nakitak ti rupak,
Adayo ken diak mamira iti bigat a pagsarmingan.
Kalpasan ti atiddog ken nauneg a pannakairidep,
Marikna't bara dagiti atep
Ket kasta unay ti panagtedted ti ling-et.
Pagammuam ta mangngeg ti yaasideg
Ti maysa a banag iti puraw nga angep.
Nabisngay ti angep- iti dua.
Ti kuarto iti dua.
Ti lamisaanko iti dua.[copyright.1.2012.by.rudy.ram.rumbaoa]
KINAAGNANAYON
ni Rudy Ram. Rumbaoa
[nasurat.1.30.2012/maui]Gapu ta ti bagim ket kinaagnanayon kas iti balikas
a no sadino awan ti makakita iti kararua,
kasla maysa a pagsarmingan nga ipabuya
iti lubong ti tao nga impalugod ti gasat
ken ibaber ti puso iti nakaun-uneg a yuyeng;
Kasta met a panangiling-i ti awanan espiritu a bagi
iti sakaanan ti Dios bayat nga awan ti kinapusaksak
dagiti sabong ti uniberso a mangidiaya
iti sibibiag a dara iti pagarian ti impierno...
[copyright.enero.2012.by.rudy.ram.rumbaoa/maui]
PANAGDAYDAYAW
ni Rudy Ram. Rumbaoa [nasurat.8.12.2011]
Iti pagnguddoan ti aldaw 'yegna't kinapusaksak
iti aglawlaw, agtapaw ken punnoenna ti riknak
iti rag-o a di masbaalan ket ipadto ti oras-
oras a mangtuloy ken mangiringpas ti napalabas.
Pannakabsog- Sika a Mannakabalin-Amin ti lubong
ken biag agingga iti maudi a lawag ti mata,
agkantaak.
Luktam 'toy bibig ti kararuak, ipeksak ti ragsak,
mata ti kararuak tapno makita ti kinangayed
dayawek-agyamanak iti biag nga adda kaniak;
ti kinaagnanayon a balligim iti amin a banag.
Mabigbig iti gapuanan ti tunggal maysa!
Mabigbig ti nagan ti law-ang- iti esfera
ti di mabilang nga espiritu;
mabigbig ti misterio't panaggaraw, iti amin nga adda,
uray pay ti kabassitan nga insekto.
Mabigbig dagiti pagsasao- ti rikna, ti bagi;
mabigbig ti panaglabas ti lawag. Mabigbig ti agnasanas
nga iyanninaw ti ubing a bulan iti laud a tangatang!
Mabigbig ti aniaman a makitak, wenno mangngeg
wenno masagid, agingga iti kamaudianan.
Amin dagitoy, kinaimbag:
iti pannakapnek ken sitatakneng
iti tinawen a panagsublisubli dagiti tiempo
iti naariwawa a ragragsak dagiti agtutubo
iti pigsa ken kalidad ti kinalalaki
iti kinadayaw ken kababalin dagiti nataengan
iti nainsangsangayan unay buya ti ipapatay.
Nakasidsiddaaw nga ipapanaw;
nakasidsiddaaw iti kaadda ditoy!
Ti puso, ti amin a kaarangi
ti eroplano ken dara ti inosente
ken ti angin, makasalibukag nga angsen.
Ti agsao, ti magna, ti mangtengngel
iti maysa a banag dita dakulap
ti agsagana a maturog iti kama-
no kitaek ti sabong a maris-lasag;
ti managpupuot a bagi, tapno mapnek,
tapno nawada ti di nakappapapati a kinadiosko;
ket amin a didiosen maartapak ida-
dagitoy dagiti lallaki ken babbai nga inay-ayatko.
Nakasidsiddaaw no kasano
a makipagrambakak kenka ken ti bagik
no kasano nga agay-ayam ti isipko
ti pasaring a makita iti aglawlaw,
no kasano nga aglabas dagiti ulep a naulimek
iti tangatang; no kasano nga agtultuloy
ti panagtayyek ti lubong: ti init, bulan, dagiti bituen
di agngudo ti 'yegda a lawag.
No kasano ti danum kakayatanna ti agayus,
no kasano a dumakkel dagiti kayo ken tumakder
a karaman dagiti sanga ken bulbulongna!
Napnoan pagsidsiddaawan dagiti banag uray pay
ti baddiguling a balikas nga awan kaibatoganna.
Sika a naespirituan a banag, sika musika,
agburayokka babaen iti edad ken pagpagilian-
ita, nadanon ken nagtengmo't 'yanko.
Kantaek ti himno, maiwaras ti ayug-pigsa
ket denggenda, ken makipagrag-oak kadakuada.
Uray siak kantaak ti ayug pamaskua ti init,
parapadanon, wenno iti tengnga ti aldaw, kas ita,
wenno agingga iti panaglennekna.
Uray siak aggitebgitebak agingga iti panunot,
ken iti pintas ti lubong,
ken amin a nagtagilanga ti nakaparsuaan-
uray siak mariknak ti awag iti panangitandudo ti bagik.
Ket iti panagbaniagak iti Isla ti Paraiso
pagsidsiddaawak dagiti karuotan iti lengleng
daytoy a lugar, dagiti mabuya-
ket iti panangtagikuanak daytoy a disso,
manipud iti rugi ken panungpalan ti bigat
makita dagiti matak iti tawa a pagtamdagak
ti di mapessat a panagkaribuso-
ti pannakataraon ti biag.
No matmatak ti mawara-wara a silnag iti daya
bayat iti panagtapogko iti aplaya ti Hana
wenno iti akinlaud a baybay ti Lahaina;
iti panangsurotko dagiti kalsada ti Wailuku-
ti Iao Valley wenno Bantay Haleakala
wenno ania man a lugar a napasiarko a siudad,
wenno iti panangtangadko dagiti kaykayo
ken uray pay iti baet ti pannakakitak ti gubat;
no sadino ti nagtengko, adda responsibilidad
ken obligasion ti bagik a mapnek a sibaballigi.
Kantaek ti padapada, moderno wenno duog
ti awan pagnguddoanna a kansion;
kunak, agtultuloy ti nakaparsuaan, agtultuloy ti gloria
agtamedak a kaduak ti gumgumluong a timek
ta awan makitak uray maysa a kinakurang
a makaigapu wenno nakaro a pagdung-awan
ti uniberso.
Sika init iti ilelennekmo, ti oras nadanonan,
uray no agpigerger ti bosesko iti babaem-
no awan makaitured, agkantaak
iti napaypayso a panagdaydayaw.
ANNINIWAN
ni Rudy Ram. Rumbaoa
[nasurat Enero.1.2012/Maui]
No agsuratak
Agsuratak a para laeng kaniak
gapu ta ti daniw yegna ti rag-o iti malmalday a puso,
kas iti panawen ti kalgaw ken nabasa
ti init itdenna't ragsak iti agngangabit a mula;
gapu ta
amin, wen amin a tattao a nakisarsarita kaniak
saandakon kayat a kasarita.
Nagserra dagiti bibigda,
ket dagiti matada, saandan a makita ti lawag ti init
ti daga, inarakup ti nangisit a daga ti nagrupsaanda
ket nagpukaw dagiti anniniwanda ta inalun-on ti rabii.
Awan ti nabati,
malaksid iti napinas nga arasaas ti ruot.
Wen, awanen ti nabati pay,
malaksid laeng iti nalanay a pul-oy ti angin.
Awan nabati,
malaksid iti daytoy nabannayad a ritmo ti panawen ti kalgaw
ket ti kakaisuna a pusok ti nagtalinaedan
ti agalumanay nga anniniwan dayta ayatmo...
[copyright.1.1.2012.by.rudy.ram.rumbaoa]
TULONGANNAK
ni Rudy Ram. Rumbaoa [nasurat Oktubre 2, 2011]
Tulongannak a dumgeg
tapno dumakkelakto a nasikap,
tulongannak a mangammo ti naimbag ken dakes
ket magnaakto iti kalsada a diretso.
Tulongannak a mangikabassit iti kinaawan serserbik
ket agbalinakto a managpakumbaba,
tulongannak nga ipaababa ti pungtotko
tapno basbassitto ti bumusor kaniak.
Tulongannak nga agbalin a naasi
ket agbalinto a mannakipagrikna 'toy pusok,
tulongannak nga agbalin a natured
tapno diakto agbalin a managbutbuteng.
Tulongannak a mamakawan
tapno awan gura wenno apal nga im-impenek,
tulongannak nga agsursuro nga agtalek
tapno ti bagik diakto kasapulan a tenglen.
Tulongannak tapno saanak a mangukom
ket agayatakto a siwawaya,
tulongannak nga agbiag iti agdama
tapno saanak nga agtaeng iti napalabas...
Tulongannak a mangbirok iti pammati
ket saanakton nga agmaymaysa...
[CR]October.2011.by.Rudy.Ram.Rumbaoa Immuna a naiposte iti Taraon ti Biag
[nabulod laeng ti ladawan a naaramat: ladawan ti parol]
ITA A PASKUA, MONICA
ni Rudy Ram. Rumbaoa
[immuna a naipablaak iti Fil-Am Observer, December 2006 Issue]
Ita a Paskua, Monica
Adda gagar ken segga,
Di malapdan mawaw nga agek
Nga Inullom ti pannubok ken karit.
Mawaswas ti sumken nga iliw
Matungday ti sumuknal nga ila,
Mariknak bara ti arakupmo
Iti kaaddam iti panagmaymaysak!
Nabattaway idadaliasat dagiti aldaw
Mariknak sutil ti sulisog,
Ngem diak paikaranukon
Iti gayunggayong ti biddut!
Ita a Paskua, Monica
Umayak nga appupok ti di masbaalan a karayo,
Bay-am a sindianta ti gumilgillayab a bara ti ayan-ayatta
Ket dumanggayta a makipagrambak iti pannakaipasngay ti Mannubbot!
"Ti
mangipaay iti "compassionate caring" ket saan koma laeng a para kadagiti
am-ammo, kabagian wenno iti pamiliatayo. Ipaaytayo iti isu a amin a
pinarsua ti Dios tapno ad-adda nga agpussuak ti bendision ken grasia
manipud iti Apo..."
TUNGGAL madanonan ti bulan ti Disiembre, malagipko daydi nagawan nga amak, ni Dios-ti-aluadna Emeterio Tungpalan Rumbaoa.
Kas met kenkuana, adu't kaing-ingas ken kapadana iti ugali iti lugar a
pagtrabahoak: maysa a longterm nursing care facility ditoy Maui a
nakaibalayan dagiti nagduduma a puli ken klase iti nasakitna a
nataengan. Pasaray maipilkat iti panunotko ti rupa daydi amak no
manarimaanko nga ipapaay ti pannaripato wenno pannakaaywan ti maysa a
residente.
Ta kas iti panaglugar dagiti residente ditoy a pagtaraknan [awaganda iti
residente dagiti nataengan ta agbalinen a ditoy ti pagtaenganda agingga
a pumusayda--dagiti dadduma, mapalubosanda nga agawid no adda la ketdi
mangasikaso kadakuada wenno maipanda iti home care], nagsakit met daydi
dinungdungngok nga amak-- nagkomplikasion ti sakitna agingga nga
insukona ti maudi nga angesna iti Namarsua.
Awan ti pagdumaan iti panangigagak kadagitoy a residente iti nagbalin a
situasion ti amak, 'suna laeng ta tartaripatoek dagiti tattao a diak
kapin-ano. Wen, panangigaga ken makipagrika wenno makisimpatia iti
sasaaden ken sagsagabaen ti sabali.
Madanonan manen iti aldaw a pannakayanak ti Mannubbot ket saan laengen a
daydi amak ti malagipko ita, pati payen dagiti residente nga adda ditoy a
pasilidad ti pagtaraknan. Maimatangak manen ti buya ti maulit-ulit a
langa iti kinaliday dagitoy a nataengan. Ta kas kadagiti naglabas a
Paskua a panagtrabahok ditoy, awan ti makunak a pagbaliwan ti
kasasaaadda malaksid laeng iti pannakaipaay kadakuada ti sangkabassit a
ragsak. "Sangkabassit" kunak ta no nalpasen iti aldaw ti Paskua wenno
dagiti dadduma pay a naisangsangayan nga aldaw, agsubli manen iti dati a
situasionda. Makitam ida ita a naragsak, 'ton bigat saanen. Adda dagiti
nasalun-at ita, ngem 'ton sumaruno nga aldaw awandan ta adda dagiti
pumusay. Dagiti dadduma, yawid ti pamiliada. Adda umay, adda met mapan.
Adda baro a rupa, adda met saan.
Ngem amin dagitoy a pakabuklan iti maimatangak, iyanninawda ketdi iti
agnanayon a kaadda daydi nagawan nga amak iti panunotko ket babaen iti
kinatao dagitoy a residente, saan a mapunas iti lagipko ti napalabas.
Pasetda ketdi iti kinataok.
Malagipko la ngarud iti kuna ti maysa a residente nga Hapon, "Ibilangka a
kameng ti pamiliak gapu iti kinadungngo nga ipapaaymo kaniak iti laksid
a dinak kapin-ano. Wen, sika ti kasukat daydi nagawan nga anakko a
lalaki."
Sabali laeng iti kuna ti ka-Filipinoan, "An-anusannak kadi,
Barok. Ti Apo ti mangbension kenka." Kuna pay ti sabali, "Nasayaatka
unay kaniak. Iyawidnak koma idiay balayyo ta aywanannak."
No utobentayo dagitoy a balikas dagiti nataengan, iparipirip ken
ipeksada kadatayo a pasetda pay laeng iti kagimongan tapno maipaayanda
iti "napudno" nga atension nupay ti kinapudnona, ammotayo a dandanidan
mapukaw iti lubong. Agsalugen ti salun-at dagitoy, ngem kayatda met nga
agbalintayo a paset iti biag ken pakasaritaanda.
Iti sasaaden dagitoy a nataengan, kasla mariknak nga addaak iti
kinataoda saan a gapu ta ibilangdak a kameng ti pamiliada, wenno
agan-anusak ken nasayaatak kadakuada. Ketdi, mariknak ken makitak ti
pudno a kaipapanan ti biag iti kinataoda. Dumtengto met ti panawen a
magtengak iti edadda ket mapadasak ti agdama a situasion ken sasaadenda.
Addanto kadi met makisimpatia wenno makipagrikna kaniak? Saludsodko nga
awan pay ti sungbatna agingga a di madanonan ti naisangrat a panawen.
Ngem ania man ti agbalin a sungbat iti saludsodko, kastan sa ti gasat ti
maysa a nataenganen: "Agbalin nga ul-ulila iti bukodna a pamilia,
kabagian ken makaam-ammo."
Ngem iti laksid daytoy a sasaaden ken
situasionda, adda latta dagiti "naasi ti panagpuspusona" a makipagrika wenno
makisimpatia kadakuada. Isuda ti bannuar dagitoy a nataengan ta isuda a
mismo ti kanayon a makataktakunaynay wenno madennaanda. Isuda ti
makaawat ken mangipaay iti inaldaw a pannaripato, pannangan,
pannakadigos, mangkuyog iti ospital, iti panagwatwatda, panagpasiar ken
no ania ditan a pagturongan ken aramiden dagiti residente. Iti ababa a
pannao, adda kadagitoy a naasi a puso ti panaganus, isuda ti mangiturong
iti nasayaat a salun-at dagiti nataengan. No koma diay paggugubatan,
addada a mismo iti frontline; isuda ti nakasagana ken sarikedked dagiti
nataengan a mangirisgo iti salun-at ken biagda. Ken kangrunaanna iti
amin, naikawes kadakuada ti "managayat ken manangipateg a puso."
Agngudo koma daytoy a tawen kadatayo a mangpasayaat pay iti kinataotayo,
saan laeng a pisikal no di ket ti kina-Espiritual sakbay nga intay'
sarabuen ken irubbuat ti "Baro a Tawen." Agayus wenno agpussuak koma iti
"ayat ken kaasi" manipud kadagiti puspusotayo ta dayta ti pudno nga anag
[ti kina-Kristiano] iti daytoy a Paskua. Ngem puera delos buenos no
maminsan, pagsingirtayo ti kinaimbag a naaramidantayo iti sabali.
Ti
mangipaay iti "compassionate caring" ket saan koma laeng a para kadagiti
am-ammo, kabagian wenno iti pamiliatayo. Ipaaytayo iti isu a amin a
pinarsua ti Dios tapno ad-adda nga agpussuak ti bendision ken grasia
manipud iti Apo.*
*Naipablaak daytoy iti Fil-Am Observer December 2007 Issue
Iti Kolumko a "Di Nakapappapati, Ngem Pudno"
iti orihinal a paulona: "Compassionate Caring"
All Rights Reserved by Rudy Ram. Rumbaoa/12.6.2011
