Ne, Christmas Capital ti Filipinas iti Lubong, Kaili?

Ni Rudy Ram. Rumbaoa


"NO place like home," kasta ti pagsasaoda.

Ti Filipinas ti kapintasan a lugar a pangrambakan ti Paskua. Saan laeng a Katoliko a pagilian, relihioso ken debosionado pay dagiti tattao. Serioso a makipaset dagiti umili iti panagsagana ti panakarambak iti panakaipasngay ti Mannubbot-- gistay makabulan ti kabayag iti panagrambak a mangrugi iti Misa de Gallo/Aguinaldo, Disiembre 16 ken agpatingga iti Enero 6 a Piesta dagiti Tallo nga Ari.

Iti siam nga agsapa, mapunno dagiti simbaan kadagiti deboto a mapan agatendar iti Misa de Gallo/Aguinaldo. Iti karabian ti bisperas ti Paskua, kastanto manen iti kaadu dagiti tattao a mapan saan laeng a makipagrambak iti panakaipasngay ti Mannubbot ngem agdengngeg iti Nasantoan a Balikas ti Apo.

Anian a nagragsak! Kasta ti anag ti Paskua... iti Filipinas!

Arigna a maysa a gameng ti Paskua para kadagiti kristianos ken pagano ta ditoy a mapataud ti miryad iti ritual ken tradision ti Paskua iti Filipinas. Maysa a kalatakan isu ti panagaramid iti parol. Ti lampara a nasukogan/natabasan iti sinanbituen ken maibitin wenno maisab-it iti tunggal pasdek negosio ken iti pagtaengan a mangpadaeg pay iti Paskua.

Nagbalinen a tradision ken paset ti kultura iti agaramid ti parol.

Awan sardayna iti panakadiskobre kadagiti agkakapintas a bambanag no palabsam ti Paskua iti Filipinas.

No mairana nga addaka sadiay Filipinas iti panawen ti Paskua, pasiaren ti San Fernando, Pampanga-- ditoy iti pakakitaan ti Giant Christmas Lantern ken naawagan pay a kas "Christmas Capital of the Philippines." Ti konsierto a Pamaskua a kanayon a maangay iti parke iti sentro ti Kamanilaan. Sabali laeng ti napintas a buya ti Maynatinis Nativity Parade ken Magical Christmas Festival. Ti ipampanakkel ti Laoag a Laoag City Lantern Parade, ti Pastores Bikol Folk Festival ti Bicol, dagiti paputok ken dagiti nangayed a parambak ti Baro a Tawen iti intero a pagilian.

Kunada a Christmas Capital ti Filipinas iti lubong. Agpayso ngata?
Mabalin nga adda kinapudnona. Iti Filipinas laeng ti pakakitaan ken kabayagan a lugar a mangrambak ti Paskua, umabot iti ngan-ngani uppat a bulan. Mangrugi iti Setiembre ken aggibus iti umuna a lawas ti Enero ti sumuno a tawen.

Iti Filipinas, makita dagiti nadumaduma a dekorasion ti Christmas a naibisti kadagiti malls, department stores, supermarkets, iti simbaan, kapitolio, city hall, parke ken iti pagtaengan. Wen ta uray kanunumoan a kita ti kalapaw iti Filipinas, adda sadiay a nakabitin wenno naisab-it ti parol. Nasukog babaen iti kawayan ken nabungon iti papel de japon, palatang ti saba, bunga ti ipil-ipil wenno kompurme ditan a mangpadaeg ken mangpataud iti naisangsangayan a buya.

Kaaduanna met a parol, adda iti tengngana ti Bethlehem wenno Nativity. Dagitoy a buya ti mangyasideg ti rikna iti pudno nga anag ken kaipapanan ti Paskua. Agtaeng kenka. Iti puso...

Dagiti dadduma pay nga aramid a kas iti walis-tingting [broomstick] a napinturaan iti puraw ken agserbi a kas krismas tri, wenno adda dita dagiti magatang iti Divisoria ken supermarket a nagduduma ti marisna a Christmas lights.

Iti pay Filipinas ti pakakitaan ti kaaduan a tattao iti saan a maturog no bisperas ken kaaldawan ti Paskua wenno iti bisperas ti Baro a Tawen. Sangsangkamaysa ti mangibinglay ken makipaset iti taraon a maidasar iti lamisaan. Noche Buena ken Media Noche.

Sa maysa pay, iti laeng Filipinas ti pakakitaan kadagiti bumalaybalay a carolers. Gistay rinabii nga adda agpaskua, ken uray pay iti agsapa no malpas ti Misa de Gallo/Aguinaldo.

Iti Filipinas kalpasan ti midnight wenno Misa de Gallo/Aguinaldo, saan a kompleto no awan ti puto bumbong, suman, kape wenno hot tea. Daytoy ti kunada a "main event" kalpasan ti misa.

Ngarud, no agpayso man a ti Filipinas ti Christmas Capital ti Paskua iti intero a lubong a saan laeng a kabayagan a pagilian a mangrambak iti Paskua, a ket dakkel a pakaidayawan dagiti Filipinos daytoy. Saan la a dayta, makaawis pay kadagiti turista a mapan agpasiar iti Filipinas.

Basta natapugan ti bulan nga agpatingga iti "ber," dayta ti indikasion iti panangrugi ti Paskua. Mangrugi a maipatayab dagiti ayug Pamaskua kadagiti radio stations, malls, department stores, supermarkets ken uray pay iti bukod a pagtaengan. Mangrugin dagiti umili nga agsagsagana a mangpasangbay iti karagsakan a pasken ti tawen.

Ket ti parol wenno christmas lanterns ti kadakkelan a pamastrekan ti negosio iti kastoy a tiempo. Sabali laeng ti paputok wenno firecrackers.

Manipud iti amianan agpatingga iti abagatan, iti daya agingga iti laud, makita dagiti nadumaduma a klase ken sukog dagiti parol a naikkan pay iti nagduduma ti marisna a christmas lights a mangpapintas ken mangpadaeg iti buya ti parol iti rabii. Arigna ti kulintaba nga agpatay-sindi dagitoy naimontar a silsilaw iti parol.

Masansan a dagiti marginized people wenno dagiti balud ken nakurapay ti ad-adda nga agaramid iti parol. Napintas daytoy a nayon ti pamastrekanda. Iti dadduma a komunidad, agpakontesda para iti kapintasan a parol. Ti mangabak ket umawat ti gunguna.

Awanen iti sabali a paset ti lubong iti pakakitaan ti kastoy kadaeg ken kaaduna nga agkakapintas a mabuya ken adda kayatna a sawen a parol. Naglalaokan iti nagduduma a selebrasion a kas iti Misa de Gallo/Aguinaldo, Pamasko sa mga Bata, Caroling, Christmas Decor/Lantern Competition, bonus, paputok, kdpy.

Ken ne, agited pay dagiti dadduma a kompnia [iti negosio, pribado ken iti gobierno] kadagiti empleado iti christmas bonuses ken 13th month pays.

Hmmm....

"Beer......zzzzz"***
___________________

Ita A Paskua: Iburaymo Ti Ayat Nga Agaun Dita Puso

Ni Rudy Ram. Rumbaoa

ITI Filipinas, nangruna iti probinsia a dimmakkelak, marikna ti espritu ti Paskua iti nasapa a bulan ti Setiembre. No matappoganen ti umuna nga aldaw ti Setiembre, maipatayab metten kadagiti radio stations ti umuna nga ayug Pamaskua. No saan, mai-display dagiti Christmas decorations kadagiti department stores ken uray pay iti pagtaengan.

Kasta met a pagproblemaan dagiti dadduma no sadino ti pangalaanda iti nayon ti igatangda iti regalo a para kadagiti annak, appoko, kabagian, gagayyem ken am-ammo. Wenno para ti taraon a maidasar iti lamisaan a pagsasangnguan iti bisperas ti Paskua.


Nagasat dagiti dadduma ta adda dita ti 13th month pay a nayon ti gastosenda.

Iti sabali a bangir, irugi met dagiti ubbing ti mapan agpaskua wenno ag-carolling tapno makaur-or iti kuarta a nayon a gastosenda iti Paskua. No panunoten ti kaadu ti grupo dagitoy nga ubbing a bumalay-balay nga agpaskua iti rinabii manipud iti bulan ti Setiembre agingga iti Disiembre. Dagiti dadduma, yalud-odda pay ti mapan agpaskua agingga iti Enero iti sumaruno a tawen.

Mamatika? Wen, pudno. Daytoy a tiempo ti panangipaay iti ayat ken ragsak kadagiti ubbing tapno maitag-ay ti espiritu ti Paskua nupay ti kinapudnona, adda met dagiti dadduma nga ubbing a palabsenda lattan ti Paskua iti rason nga awan ti mabalbalinan ti pamilia.

Iti daytoy a panawen, matipontipon dagiti pampamilia, kabagian, gagayyem ken am-ammo. Dagiti miembro ti pamilia nga adda iti ballasiw taaw, ikagumaananda ti agawid tapno laeng makapaglalanglang ken agdedenna iti ipatpateg a pamilia. Naragsak iti tiempo ti Paskua, napno iti ramrambak.

Kadagiti parties, adda dita dagiti nasanger a manium, adda pasala ken agkanta babaen iti videoke-- dagitoy ti masansan nga aktibidades a maaramid, kalpasanna, mayawat ti regalo. Saan met a maliklikan ta no dadduma, adda latta met dagiti saan a makatengngel iti panaginumda ket mabartekda. Ngem paset daytoy ti ragragsak.

Iti kalsada, adda dita dagiti agtutubo ken ub-ubbing nga agpalpalibbaang wenno agpaputok kadagiti rebentador, kanyon bambo, kuwitis, loses ken ania pay dita a mabalin nga aramaten a mangparagsak ti Paskua. Kaugaliantayon dayta a Filipinos. Para kadatayo, kasta ti pudno nga anag ti Paskua a mangpasangbay iti panakayanak ti Manubbot. Ket kadatayo a Filipinos, nangruna iti Ilocano, mamatitayo nga iti dayta nga oras isu ti panakayanak ni Jesus.

Awan ngatan sabali a gagem dagiti tattao no di agragsak ken mangparagsak dagiti dadduma. Ket agtultuloy dayta a ragragsak agingga iti umuna a lawas ti Enero a panangibaba kadagiti Christmas decorations.

Para kaniak, mamatika man iti Christmas wenno saan ken no tiempo ti Paskua wenno saan-- ti mangiburay wenno mangisagut ti ania man nga adda kenka ti kangrunaan ken kapintasan a maaramidmo iti daytoy a tiempo. Saan nga importante ti pirak wenno aniaman nga adda, ngem ti ayat, ti pategmo para kadagiti agkasapulan ti tulongmo. Ti nasken, marikna ti sabali nga uray awananda, adda pay la anag ken pasetda iti Paskua.

Dayta ti pudno a kabagasan ti Paskua. Ti ayat nga agaun dita puso.*

__________________________