TI PAROL [Christmas Lanterns]

TI christmas lantern iti Filipino, maawagan ti "parol."

Awanen sabali pay a naindaklan a simbolo ti paskua iti Filipinas no di ti kaadda ti parol. Adda sadiay ti espiritu ken anag ti Paskua.

Iti panawen ti paskua, makita dagiti sukog wenno tabas ti sinanbituen a parol a nakabitin iti ruar ti tawa dagiti pagtaengan ken uray pay iti kalsada, iti city hall ken provincial capitol. Para kadagiti Filipino, ti agaramid, mangdisenio ken mangipan ti silaw iti parol ket maysa daytoy nga ekspresion [panangiparikna] ti pammati ken namnama.

Ti nagkauna a parol ket tradisional a naaramid manipud iti simple a material a kas ti kawayan, Japanese rice paper, crepe paper, ken kandela wenno coconut oil-lamp tapno silnaganna ti nasao a parol. Nupay kasta, ti agdama a parol ket naaramid iti nadumaduma a sukog wenno tabas ken porma.

Iti lawlaw ti Manila, dagiti parol iti Capiz ket naaramid iti kabibi wenno plastic a mangsilnag ti siudad.

Maysa kadagiti kangrunaan nga inobasion ket masarakan idiay siudad ti San Fernando, Pampanga. Sadiay ti pakakitaan ken pakasarakan ti natayag a parol a naarkosan iti nadumaduma ti marisna nga agpatay-sindi a silaw. Maiparada daytoy iti siudad.

Aniaman a material wenno sukog/tabasna, mabigbig ti parol a kas simbolo iti amin a Filipino ken irepresentarna ti bituen iti Bethlehem a nangiturong kadagiti Tallo a Mamasirib a Lallaki iti kulluong nga 'yan ti maladaga a Jesus.

Ti balikas a parol ket naadaw manipud iti pagsasao ti Espania a lantern-- "farol." Ket segun ti pakasaritaan ti Paskua iti Filipinas, ti ramut ti balikas a parol ket masarakan iti Mexican piniata.

Naggapu met ti piniata iti Espania manipud iti Italia idi 1300's, ken naiwaras idiay Mehiko ket kalpasanna, dimmanon iti Filipinas idi insungsong dagiti kastila ti kristianismo.

Iti libro a "Paskua ti Maysa nga Ubing," ilawlawagna ti Paskua iti Filipinas a ti orihinal a parol ket nakabitan iti silaw a mangsilnag iti dalan nga agturong ti simbaan dagiti mapan maki-Misa de Aguinaldo. Mangrugi ti misa iti maika-sangapulo ket innem nga aldaw ti Disiembre, ken agngudo ti Misa de Aguinaldo iti tengnga ti rabii wenno bisperas ti Paskua. Kalpasan ti misa iti tengnga ti rabii, maisaruno ti pannangan kadagiiti bukod a pagtaengan.

Ti parol ti sentro ti panagrambak dagiti Filipino iti Paskua, nagbalin a "Festival of Lights." Daytoy a ramrambak ket mangrugi kadagiti bulan nga agpatingga iti "BER"-- September, October, November ken December.

Mangrugi a mangngegan dagiti ayug Pamaskua iti bulan ti Setiembre. Marikna ti tunggal Filipino iti kaadda ti Paskua kadakuada babaen ti kanayon a pannakapatokar ti Christmas songs iti radio, iti pagtaengan, negosio, iti kalsada ken parke. Dagiti malls ken department stores ti umuna nga agdekorasion kadagiti parol a mangpadaeg ti negosioda.

Nagbalin a tradision...

Ti parol ket orihinal a naaramat a kas maysa a daton tapno maitan-ok ti Apo. Importante a paset ti debosion kadagiti mamati nga agatendar iti siam nga agsapa ti Misa de Aguinaldo tapno masungbatan ken maipaay kadakuada ti kiddaw wenno pabor.

Kalpasan a naggapu dagitoy a debosionado iti simbaan, imbes a maidulin ti parol iti uneg ti balay, maisab-it ketdi iti ruar ti tawa. Iti rabii, agraniag ti parol babaen ti pannakaipan ti nadumaduma a marisna a silaw.

Dayawen dagiti umili ti aramid tunggal maysa. Mapili ti kapintasan a disenio ti parol. No kas pagarigan di mapili ti parol nga inaramidna, masapul a lalaingen ken pimpintasen dayta a tao ti agaramid iti parol para iti sumuno a panagpipili.

Insungsong dagiti kastila a papadi daytoy a pasalip/kontes a kasukat ti sangkabassit a gunguna nga awaten ti mangabak. Inaramid ti simbaan daytoy a kas debosion iti panagdaton ken ni Jesus. Isut' gapuna a no tiempo ti Paskua, nagbalinen a kaugalian dagiti tattao ti agpasiar iti simbaan iti tinawen tapno mapanda kitaen ti baro a disenio ken agkakapintas a naaramid a parol.

Idi panawen ti kastila iti Filipinas, nadumaduma ti marisna a "papel de Japon" ti masansan a maaramat a pagdisenio iti parol.

Mateo 2:9-10

Apaman a nangegda ti imbaga ti ari, pimmanawdan. Idi addada iti dalan, nagparang manen daydi bituen a nakitada idiay daya ket idaldalanna ida agingga a nagsardeng iti ngatuen ti 'yan ti ubing.

Kasta unay ti ragsakda a nakakita iti bituen!

.

.

.

.

.

TI PAROL

[Christmas Lanterns]

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#parol #lantern #krismas #filipinas #simbolo #paskua #anag #espiritu #pannakayanak #mannubot #belen #disiembre #samiweng #ayat #rudyram.rumbaoa

[nabulod dagiti ladawan a nausar]

Ti Parol

[Nabulod ti ladawan a naaramat]

ITI lenghuahe [wenno pagsasao] ti Filipino, ti christmas lantern ket maawagan iti "parol."

Awanen ti sabali pay a naindaklan a simbolo ti paskua iti Filipinas no di ti kaadda ti parol. Iti kaduogan a pammati, adda sadiay ti espiritu ken anag ti Paskua.

Iti panawen ti paskua, makita dagiti sukog wenno tabas ti sinanbituen a parol a nakabitin iti ruar ti tawa dagiti pagtaengan ken uray pay iti poste ti silaw dagiti kalsada, eskuela, parke, tiendaan, fast food chains, malls, city halls, provincial capitols, ken arko a pagserkan iti maysa a lugar.

Para kadagiti Filipino, ti agaramid, mangdisenio ken mangipan ti silaw iti parol ket maysa nga ekspresion ti pammati wenno panamati ken namnama.

Ti nagkauna a parol ket tradisional a naaramid manipud iti simple a material a kas iti kawayan, Japanese rice paper, crepe paper ken kandela wenno coconut oil-lamp tapno silnaganna ti nasao a parol. Nupay kasta, ti agdama a parol ket naaramiden iti nagduduma a sukog wenno tabas ken porma.

Iti lawlaw ti [Metro] Manila, naaramid dagiti parol ti Capiz iti kabibi wenno plastic a mangsilnag ti siudad.

Maysa kadagiti kabaroanan ken kangrunaan nga inobasion a maar-aramaten iti panagaramidan ti parol iti agdama ket masarakan iti siudad ti San Fernando, Pampanga. Sadiay ti pakakitaan ken pakasarakan dagiti dadakkel a parol a naarkosan iti nagduduma ti marisna nga agpatay-sindi a silaw. Maiparada nga umuna daytoy iti lawlaw ti siudad sakbay a maibitin ken maipatakder iti pakaipabuyaanna.

Ket aniaman a material wenno sukog ken tabasna, mabigbig ti parol a kas simbolo ti amin a Filipino ken irepresentarna ti bituen iti Bethlehem a nangiturong kadagiti Tallo a Mamasirib a Lallaki iti kulluong nga ayan ti maladaga a Hesus.

TI balikas a parol ket naadaw manipud iti pagsasao ti Espania a lantern-- "farol." Ket segun ti pakasaritaan ti Paskua iti Filipinas, ti ramut ti balikas a parol ket masarakan iti Mexican [Mehiko] piniata. Naggapu met ti piniata ti Espania manipud iti Italia idi 1300's, ken naiwaras met idiay Mehiko ket kalpasanna, dimmanon iti Filipinas idi insungsong dagiti espaniol ti kristianismo.

Iti libro a "Paskua ti Maysa nga Ubing," ilawlawagna ti Paskua iti Filipinas-- ti orihinal a parol idi ket nakabitan iti silaw a mangsilnag ti dalan nga agturong iti simbaan dagiti mapan maki-Misa de Aguinaldo/Gallo. Mangrugi ti misa iti maika-sangapulo ket innem nga aldaw ti bulan ti Disiembre ken agngudo ti misa wenno panag-nobena iti tengnga ti rabii/bisperas ti Paskua. Kalpasan ti misa iti tengnga ti rabii, maisaruno ti pannangan kadagiti bukod a pagtaengan kas paseten ti nagbalin a kaugalian ken kultura ni Filipino.

Maisentro iti parol ti panangrambak dagiti Filipino ti Paskua. Nagbalin a "Festival of Lights." Daytoy a panagrambak ket mangrugi kadagiti bulan nga agpatingga iti "BER" -- kas ti SeptemBER, OctoBER, NovemBER ken DecemBER.

Iti Filipinas, mangrugi a mapatokar ken mangngegan dagiti ayug pamaskua iti bulan ti Setiembre, idinto a maud-udi dagiti sabsabali a pagilian kas iti Estados Unidos. Mangngegan laeng ti christmas songs kalpasan ti Thanksgiving Day.

Marikna ti tunggal Filipino iti kaadda ti espiritu ti Paskua kadakuada iti kanayon a pannakapatokar dagiti christmas songs iti radio, iti pagtaengan, kadagiti malls ken uray pay iti parke. Dagiti dadakkel a pagtagilakuan ken department stores ti umuna nga agdekorasion iti parol a mangpadaeg ken manggutigot/mangguyugoy kadagiti kostumer a gumatang iti negosioda.


Nagbalinen a tradision
Naaramat ti orihinal a parol a kas maysa a daton tapno maitan-ok ti Apo. Importante a paset ti debosion dagiti mamati nga agatendar iti siam nga agsapa a panag-novena wenno maki-Misa de Aguinaldo/Gallo tapno masungbatan ken maipaay kadakuada ti kiddaw ken pabor.

Kalpasan nga aggapu dagiti debosionado iti simbaan, imbes nga idulin ti parol iti uneg ti balay, maisab-it ketdi iti ruar ti tawa. Iti rabii, agraniag ken agrangrang ti parol iti pannakaipan ti nadumaduma ti marisna a silaw.

Dayawen dagiti umili ti aramid ti tunggal maysa. Mapili ti kapintasan a disenio ti parol. No bilang di mapili ti parol nga aramidna, masapul a lalaingen ken pimpintasen dayta a tao ti agaramid ti parol para iti sumaruno a panagpipili.

Insungsong dagiti espaniol a papadi daytoy a pasalip a kasukat ti sangkabassit a gunguna nga awaten ti mangabak. Inaramid ti simbaan daytoy a kas debosion iti panagdaton ken ni Hesus. Isut' gapuna no tiempo ti Paskua, nagbalinen a kaugalian dagiti tao ti agpasiar iti simbaan iti tinawen tapno mapanda kitaen ti baro a disenio ken agkakapintas a naaramid a parol.

Idi panawen ti Espania iti Filipinas, nagduduma ti marisna a "papel de hapon" ti masansan a maaramat a pangakkub wenno pangkawes iti parol.

"Apaman a nangegda ti imbaga ti ari, pimmanawdan. Idi addada iti dalan, nagparang manen daydi bituen a nakitada idiay daya ket idaldalanna ida agingga a nagsardeng iti ngatuen ti ayan ti ubing. Kasta unay ti ragsakda a nakakita iti bituen!"

-Mateo 2: 9-10


TI PAROL
Rudy Ram. Rumbaoa
Dagiti Koleksion a Daniw, Sarita, Kanta ken Dadduma Pay
www.samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

Ne, Christmas Capital ti Filipinas iti Lubong, Kaili?

Ni Rudy Ram. Rumbaoa


"NO place like home," kasta ti pagsasaoda.

Ti Filipinas ti kapintasan a lugar a pangrambakan ti Paskua. Saan laeng a Katoliko a pagilian, relihioso ken debosionado pay dagiti tattao. Serioso a makipaset dagiti umili iti panagsagana ti panakarambak iti panakaipasngay ti Mannubbot-- gistay makabulan ti kabayag iti panagrambak a mangrugi iti Misa de Gallo/Aguinaldo, Disiembre 16 ken agpatingga iti Enero 6 a Piesta dagiti Tallo nga Ari.

Iti siam nga agsapa, mapunno dagiti simbaan kadagiti deboto a mapan agatendar iti Misa de Gallo/Aguinaldo. Iti karabian ti bisperas ti Paskua, kastanto manen iti kaadu dagiti tattao a mapan saan laeng a makipagrambak iti panakaipasngay ti Mannubbot ngem agdengngeg iti Nasantoan a Balikas ti Apo.

Anian a nagragsak! Kasta ti anag ti Paskua... iti Filipinas!

Arigna a maysa a gameng ti Paskua para kadagiti kristianos ken pagano ta ditoy a mapataud ti miryad iti ritual ken tradision ti Paskua iti Filipinas. Maysa a kalatakan isu ti panagaramid iti parol. Ti lampara a nasukogan/natabasan iti sinanbituen ken maibitin wenno maisab-it iti tunggal pasdek negosio ken iti pagtaengan a mangpadaeg pay iti Paskua.

Nagbalinen a tradision ken paset ti kultura iti agaramid ti parol.

Awan sardayna iti panakadiskobre kadagiti agkakapintas a bambanag no palabsam ti Paskua iti Filipinas.

No mairana nga addaka sadiay Filipinas iti panawen ti Paskua, pasiaren ti San Fernando, Pampanga-- ditoy iti pakakitaan ti Giant Christmas Lantern ken naawagan pay a kas "Christmas Capital of the Philippines." Ti konsierto a Pamaskua a kanayon a maangay iti parke iti sentro ti Kamanilaan. Sabali laeng ti napintas a buya ti Maynatinis Nativity Parade ken Magical Christmas Festival. Ti ipampanakkel ti Laoag a Laoag City Lantern Parade, ti Pastores Bikol Folk Festival ti Bicol, dagiti paputok ken dagiti nangayed a parambak ti Baro a Tawen iti intero a pagilian.

Kunada a Christmas Capital ti Filipinas iti lubong. Agpayso ngata?
Mabalin nga adda kinapudnona. Iti Filipinas laeng ti pakakitaan ken kabayagan a lugar a mangrambak ti Paskua, umabot iti ngan-ngani uppat a bulan. Mangrugi iti Setiembre ken aggibus iti umuna a lawas ti Enero ti sumuno a tawen.

Iti Filipinas, makita dagiti nadumaduma a dekorasion ti Christmas a naibisti kadagiti malls, department stores, supermarkets, iti simbaan, kapitolio, city hall, parke ken iti pagtaengan. Wen ta uray kanunumoan a kita ti kalapaw iti Filipinas, adda sadiay a nakabitin wenno naisab-it ti parol. Nasukog babaen iti kawayan ken nabungon iti papel de japon, palatang ti saba, bunga ti ipil-ipil wenno kompurme ditan a mangpadaeg ken mangpataud iti naisangsangayan a buya.

Kaaduanna met a parol, adda iti tengngana ti Bethlehem wenno Nativity. Dagitoy a buya ti mangyasideg ti rikna iti pudno nga anag ken kaipapanan ti Paskua. Agtaeng kenka. Iti puso...

Dagiti dadduma pay nga aramid a kas iti walis-tingting [broomstick] a napinturaan iti puraw ken agserbi a kas krismas tri, wenno adda dita dagiti magatang iti Divisoria ken supermarket a nagduduma ti marisna a Christmas lights.

Iti pay Filipinas ti pakakitaan ti kaaduan a tattao iti saan a maturog no bisperas ken kaaldawan ti Paskua wenno iti bisperas ti Baro a Tawen. Sangsangkamaysa ti mangibinglay ken makipaset iti taraon a maidasar iti lamisaan. Noche Buena ken Media Noche.

Sa maysa pay, iti laeng Filipinas ti pakakitaan kadagiti bumalaybalay a carolers. Gistay rinabii nga adda agpaskua, ken uray pay iti agsapa no malpas ti Misa de Gallo/Aguinaldo.

Iti Filipinas kalpasan ti midnight wenno Misa de Gallo/Aguinaldo, saan a kompleto no awan ti puto bumbong, suman, kape wenno hot tea. Daytoy ti kunada a "main event" kalpasan ti misa.

Ngarud, no agpayso man a ti Filipinas ti Christmas Capital ti Paskua iti intero a lubong a saan laeng a kabayagan a pagilian a mangrambak iti Paskua, a ket dakkel a pakaidayawan dagiti Filipinos daytoy. Saan la a dayta, makaawis pay kadagiti turista a mapan agpasiar iti Filipinas.

Basta natapugan ti bulan nga agpatingga iti "ber," dayta ti indikasion iti panangrugi ti Paskua. Mangrugi a maipatayab dagiti ayug Pamaskua kadagiti radio stations, malls, department stores, supermarkets ken uray pay iti bukod a pagtaengan. Mangrugin dagiti umili nga agsagsagana a mangpasangbay iti karagsakan a pasken ti tawen.

Ket ti parol wenno christmas lanterns ti kadakkelan a pamastrekan ti negosio iti kastoy a tiempo. Sabali laeng ti paputok wenno firecrackers.

Manipud iti amianan agpatingga iti abagatan, iti daya agingga iti laud, makita dagiti nadumaduma a klase ken sukog dagiti parol a naikkan pay iti nagduduma ti marisna a christmas lights a mangpapintas ken mangpadaeg iti buya ti parol iti rabii. Arigna ti kulintaba nga agpatay-sindi dagitoy naimontar a silsilaw iti parol.

Masansan a dagiti marginized people wenno dagiti balud ken nakurapay ti ad-adda nga agaramid iti parol. Napintas daytoy a nayon ti pamastrekanda. Iti dadduma a komunidad, agpakontesda para iti kapintasan a parol. Ti mangabak ket umawat ti gunguna.

Awanen iti sabali a paset ti lubong iti pakakitaan ti kastoy kadaeg ken kaaduna nga agkakapintas a mabuya ken adda kayatna a sawen a parol. Naglalaokan iti nagduduma a selebrasion a kas iti Misa de Gallo/Aguinaldo, Pamasko sa mga Bata, Caroling, Christmas Decor/Lantern Competition, bonus, paputok, kdpy.

Ken ne, agited pay dagiti dadduma a kompnia [iti negosio, pribado ken iti gobierno] kadagiti empleado iti christmas bonuses ken 13th month pays.

Hmmm....

"Beer......zzzzz"***
___________________

Ti Parol [Christmas Lanterns]

[Nabulod dagiti ladawan a naaramat]

TI christmas lantern iti Filipino, maawagan ti "parol."

Awanen sabali pay a naindaklan a simbolo ti paskua iti Filipinas no di ti kaadda ti parol. Adda sadiay ti espiritu ken anag ti Paskua.

Iti panawen ti paskua, makita dagiti sukog wenno tabas ti sinanbituen a parol a nakabitin iti ruar ti tawa dagiti pagtaengan ken uray pay iti kalsada, iti city hall ken provincial capitol. Para kadagiti Filipino, ti agaramid, mangdisenio ken mangipan ti silaw iti parol ket maysa daytoy nga ekspresion [panangiparikna] ti pammati ken namnama.

Ti nagkauna a parol ket tradisional a naaramid manipud iti simple a material a kas ti kawayan, Japanese rice paper, crepe paper, ken kandela wenno coconut oil-lamp tapno silnaganna ti nasao a parol. Nupay kasta, ti agdama a parol ket naaramid iti nadumaduma a sukog wenno tabas ken porma.

Iti lawlaw ti Manila, dagiti parol iti Capiz ket naaramid iti kabibi wenno plastic a mangsilnag ti siudad.

Maysa kadagiti kangrunaan nga inobasion ket masarakan idiay siudad ti San Fernando, Pampanga. Sadiay ti pakakitaan ken pakasarakan ti natayag a parol a naarkosan iti nadumaduma ti marisna nga agpatay-sindi a silaw. Maiparada daytoy iti siudad.

Aniaman a material wenno sukog/tabasna, mabigbig ti parol a kas simbolo iti amin a Filipino ken irepresentarna ti bituen iti Bethlehem a nangiturong kadagiti Tallo a Mamasirib a Lallaki iti kulluong nga 'yan ti maladaga a Jesus.

Ti balikas a parol ket naadaw manipud iti pagsasao ti Espania a lantern-- "farol." Ket segun ti pakasaritaan ti Paskua iti Filipinas, ti ramut ti balikas a parol ket masarakan iti Mexican piniata. Naggapu met ti piniata iti Espania manipud iti Italia idi 1300's, ken naiwaras idiay Mehiko ket kalpasanna, dimmanon iti Filipinas idi insungsong dagiti espaniol ti kristianismo.

Iti libro a "Paskua ti Maysa nga Ubing," ilawlawagna ti Paskua iti Filipinas a ti orihinal a parol ket nakabitan iti silaw a mangsilnag iti dalan nga agturong ti simbaan dagiti mapan maki-Misa de Aguinaldo. Mangrugi ti misa iti maika-sangapulo ket innem nga aldaw ti Disiembre, ken agngudo ti Misa de gallo iti tengnga ti rabii wenno bisperas ti Paskua. Kalpasan ti misa iti tengnga ti rabii, maisaruno ti pannangan iti bukod a pagtaengan.

Ti parol ti sentro ti panagrambak dagiti Filipino iti Paskua, nagbalin a "Festival of Lights." Daytoy a ramrambak ket mangrugi kadagiti bulan nga agpatingga iti "BER"-- September, October, November ken December.

Mangrugi a mangngegan dagiti ayug Pamaskua iti bulan ti Setiembre. Marikna ti tunggal Filipino iti kaadda ti Paskua kadakuada babaen ti kanayon a pannakapatokar ti Christmas songs iti radio, iti pagtaengan, negosio, iti kalsada ken parke. Dagiti malls ken department stores ti umuna nga agdekorasion kadagiti parol a mangpadaeg ti negosioda.

Nagbalin a tradision...

Ti parol ket orihinal a naaramat a kas maysa a daton tapno maitan-ok ti Apo. Importante a paset ti debosion kadagiti mamati nga agatendar iti siam nga agsapa ti Misa de Aguinaldo tapno masungbatan ken maipaay kadakuada ti kiddaw wenno pabor.

Kalpasan a naggapu dagitoy a debosionado iti simbaan, imbes a maidulin ti parol iti uneg ti balay, maisab-it ketdi iti ruar ti tawa. Iti rabii, agraniag ti parol babaen ti pannakaipan ti nadumaduma a marisna a silaw.

Dayawen dagiti umili ti aramid tunggal maysa. Mapili ti kapintasan a disenio ti parol. No kas pagarigan di mapili ti parol nga inaramidna, masapul a lalaingen ken pimpintasen dayta a tao ti agaramid iti parol para iti sumuno a panagpipili.

Insungsong dagiti Espaniol a papadi daytoy a kontes a kasukat ti sangkabassit a gunguna nga awaten ti mangabak. Inaramid ti simbaan daytoy a kas debosion iti panagdaton ken ni Jesus. Isut' gapuna a no tiempo ti Paskua, nagbalinen a kaugalian dagiti tattao ti agpasiar iti simbaan iti tinawen tapno mapanda kitaen ti baro a disenio ken agkakapintas a naaramid a parol.

Idi panawen ti Espania iti Filipinas, nadumaduma ti marisna a "papel de Japon" ti masansan a maaramat a pagdisenio iti parol.

Mateo 2:9-10

Apaman a nangegda ti imbaga ti ari, pimmanawdan. Idi addada iti dalan, nagparang manen daydi bituen a nakitada idiay daya ket idaldalanna ida agingga a nagsardeng iti ngatuen ti 'yan ti ubing. Kasta unay ti ragsakda a nakakita iti bituen!



TI PAROL
[Christmas Lanterns]
Rudy Ram. Rumbaoa
Dagiti Koleksion a Daniw, Sarita, Kanta ken Dadduma Pay
www.samiwengkenayatnirudy.blogspot.com