Panangpalubos, Panangpasangbay

agpakadaka gayamen, beinte dos kuatro. kitaem, di la namin-ano ti aldaw ken bulan a naglabas. ngem agyamanak kenka uray adu dagiti karit ken pannubok iti biag a nagpasarak. kinabaelak ida nga imbaklay iti abaga ti dagsen ken bantotna. bassit man ti dawa ti balligi a nagapasko ita, ipempenko ida iti sangapulo ket dua a sarusar ti pakataraonan. mariknak ketdi a natuknok ti langit gapu’t ragsak. ket uray diak nagun-od wenno diak pay rinugian a gun-oden ti dadduma nga arapaap, agyamanak ta nagbalinka a paset...

iti isasangbay ti ubing a tawen, bay-am, taliawenka a nagbalin a pasetko. padasek a purosen ti napimpintas pay a masakbayan. kangrunaan ti amin, padakkelek ken palawaek ti pammatik iti Dios nga isu ti mangas-asibay ken mannarabay kaniak, ti pamiliak ken kadagiti amin a makaam-ammo kaniak.

kablaawan ken dumanonka tawen, beinte dos singko!.

.

.

.

.

.

panangpalubos, panangpasangbay

rudy ram. rumbaoa

mar. 31 dis. 2o24

wailuku, maui

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

 

BARO A TAWEN KEN KULTURA

MAARAMID wenno mapasamak tI Baro a Tawen no agrambak ti maysa a kultura iti maudi a paset ti maysa a tawen ken iti panangrugi ti sumaruno a tawen.

[Ti kultura iturongna/itudona a kas aktibidad a tuladen ti tao. Ken maysa daytoy a symbolic structures [simboliko nga istruktura] a mangipaay iti naisangsangayan ken importante nga aktibidad.

Karaman iti kultura ti arte, pammati ken institusion ti populasion a maipasa iti tunggal henerasion nga aglabas. Naawagan pay ti kultura nga "isu ti dalan ti biag para iti intero a sosiodad."

Iti kultura karaman ditoy ti tignay, moda, lengguahe wenno pagsasao, relihion, ritual, ay-ayam ken ugali a pagtuladan/pagwadan a kas iti linteg ken ti kinadalus ti kababalin, ken ti sistema ti pammati a kas arte.]

Agrambak ti amin-amin a kultura iti Baro a Tawen maibasar iti rukod ti tunggal kalendario ti tawen.

Iti pagilian nga iturayan ti Gregorian calendar, marambakan ti Baro a Tawen iti Enero 1, a daytoy a petsa ti maipagarup ken maibilang a kadakkelan a pasken para kadakuada.

Nagbalinen nga ugali wenno maulit-ulit nga aramiden, a mangrugi ti Roman Calendar Gardens iti umuna nga aldaw ti Marso. Nupay kasta, ti Enero ti gagangay a panagrambak ti konsul dagidi nagkauna a Romano kalpasan a nagtugaw ken nagturayda iti gobierno [ti Roma].

Ngem binaliwan ni Julius Caesar, nagturay iti 47 a tawen a.C., ti sistema ken binukelna ti bukodna a kalendario a naipasurot iti naganna, ti Julian Calendar. Binaliwan ken pinadakkel ni Marco Antonio, konsul iti 44 a.C., idi tiempona ti nadanonanna a klase ti kalendario, kasta met ti inaramid ni Emperador Agustus Caesar idi 8 a.C. ken uray pay ni Papa Gregorio XIII idi tawen 1582-- nga isu ti maar-aramat a klase ti kalendario iti agdama. Mangrugi iti dayta a kalendario ti Enero 1. Adda ugali idi iti Gregorian calendar a marambakan ti rugi ti tawen maipapan wenno mainaig iti relihion kabayatan ti Middle Ages.

Iti panagwaras ti kultura iti akinlaud a pagilian ti sabasabali a paset ti lubong bayat ti 20th century, nagbalin a kaugalian ken uniberso ti petsa nga Enero 1, uray pay dagiti pagilian nga addaan iti bukod a panagrambak ti Baro a Tawen a kas iti Tsina.

Iti agdama, nagbalinen a naindaklan a pasken ti panagrambak ti Baro a Tawen iti sangalubongan. Dagiti dadakkel a siudad iti lubong a kas ti New York, mangrugi ti selebrasion iti bisperas [31] ti Baro a Tawen ket kalpasanna, maisaruno ti awan sardayna a panagpaputok kadagiti nagduduma a klasena ti palpalibbaang.*

.

.

.

.

.

BARO A TAWEN KEN KULTURA

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

[nabulod dagiti ladawan a nausar]

TI PAROL [Christmas Lanterns]

TI christmas lantern iti Filipino, maawagan ti "parol."

Awanen sabali pay a naindaklan a simbolo ti paskua iti Filipinas no di ti kaadda ti parol. Adda sadiay ti espiritu ken anag ti Paskua.

Iti panawen ti paskua, makita dagiti sukog wenno tabas ti sinanbituen a parol a nakabitin iti ruar ti tawa dagiti pagtaengan ken uray pay iti kalsada, iti city hall ken provincial capitol. Para kadagiti Filipino, ti agaramid, mangdisenio ken mangipan ti silaw iti parol ket maysa daytoy nga ekspresion [panangiparikna] ti pammati ken namnama.

Ti nagkauna a parol ket tradisional a naaramid manipud iti simple a material a kas ti kawayan, Japanese rice paper, crepe paper, ken kandela wenno coconut oil-lamp tapno silnaganna ti nasao a parol. Nupay kasta, ti agdama a parol ket naaramid iti nadumaduma a sukog wenno tabas ken porma.

Iti lawlaw ti Manila, dagiti parol iti Capiz ket naaramid iti kabibi wenno plastic a mangsilnag ti siudad.

Maysa kadagiti kangrunaan nga inobasion ket masarakan idiay siudad ti San Fernando, Pampanga. Sadiay ti pakakitaan ken pakasarakan ti natayag a parol a naarkosan iti nadumaduma ti marisna nga agpatay-sindi a silaw. Maiparada daytoy iti siudad.

Aniaman a material wenno sukog/tabasna, mabigbig ti parol a kas simbolo iti amin a Filipino ken irepresentarna ti bituen iti Bethlehem a nangiturong kadagiti Tallo a Mamasirib a Lallaki iti kulluong nga 'yan ti maladaga a Jesus.

Ti balikas a parol ket naadaw manipud iti pagsasao ti Espania a lantern-- "farol." Ket segun ti pakasaritaan ti Paskua iti Filipinas, ti ramut ti balikas a parol ket masarakan iti Mexican piniata.

Naggapu met ti piniata iti Espania manipud iti Italia idi 1300's, ken naiwaras idiay Mehiko ket kalpasanna, dimmanon iti Filipinas idi insungsong dagiti kastila ti kristianismo.

Iti libro a "Paskua ti Maysa nga Ubing," ilawlawagna ti Paskua iti Filipinas a ti orihinal a parol ket nakabitan iti silaw a mangsilnag iti dalan nga agturong ti simbaan dagiti mapan maki-Misa de Aguinaldo. Mangrugi ti misa iti maika-sangapulo ket innem nga aldaw ti Disiembre, ken agngudo ti Misa de Aguinaldo iti tengnga ti rabii wenno bisperas ti Paskua. Kalpasan ti misa iti tengnga ti rabii, maisaruno ti pannangan kadagiiti bukod a pagtaengan.

Ti parol ti sentro ti panagrambak dagiti Filipino iti Paskua, nagbalin a "Festival of Lights." Daytoy a ramrambak ket mangrugi kadagiti bulan nga agpatingga iti "BER"-- September, October, November ken December.

Mangrugi a mangngegan dagiti ayug Pamaskua iti bulan ti Setiembre. Marikna ti tunggal Filipino iti kaadda ti Paskua kadakuada babaen ti kanayon a pannakapatokar ti Christmas songs iti radio, iti pagtaengan, negosio, iti kalsada ken parke. Dagiti malls ken department stores ti umuna nga agdekorasion kadagiti parol a mangpadaeg ti negosioda.

Nagbalin a tradision...

Ti parol ket orihinal a naaramat a kas maysa a daton tapno maitan-ok ti Apo. Importante a paset ti debosion kadagiti mamati nga agatendar iti siam nga agsapa ti Misa de Aguinaldo tapno masungbatan ken maipaay kadakuada ti kiddaw wenno pabor.

Kalpasan a naggapu dagitoy a debosionado iti simbaan, imbes a maidulin ti parol iti uneg ti balay, maisab-it ketdi iti ruar ti tawa. Iti rabii, agraniag ti parol babaen ti pannakaipan ti nadumaduma a marisna a silaw.

Dayawen dagiti umili ti aramid tunggal maysa. Mapili ti kapintasan a disenio ti parol. No kas pagarigan di mapili ti parol nga inaramidna, masapul a lalaingen ken pimpintasen dayta a tao ti agaramid iti parol para iti sumuno a panagpipili.

Insungsong dagiti kastila a papadi daytoy a pasalip/kontes a kasukat ti sangkabassit a gunguna nga awaten ti mangabak. Inaramid ti simbaan daytoy a kas debosion iti panagdaton ken ni Jesus. Isut' gapuna a no tiempo ti Paskua, nagbalinen a kaugalian dagiti tattao ti agpasiar iti simbaan iti tinawen tapno mapanda kitaen ti baro a disenio ken agkakapintas a naaramid a parol.

Idi panawen ti kastila iti Filipinas, nadumaduma ti marisna a "papel de Japon" ti masansan a maaramat a pagdisenio iti parol.

Mateo 2:9-10

Apaman a nangegda ti imbaga ti ari, pimmanawdan. Idi addada iti dalan, nagparang manen daydi bituen a nakitada idiay daya ket idaldalanna ida agingga a nagsardeng iti ngatuen ti 'yan ti ubing.

Kasta unay ti ragsakda a nakakita iti bituen!

.

.

.

.

.

TI PAROL

[Christmas Lanterns]

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

#parol #lantern #krismas #filipinas #simbolo #paskua #anag #espiritu #pannakayanak #mannubot #belen #disiembre #samiweng #ayat #rudyram.rumbaoa

[nabulod dagiti ladawan a nausar]

Kunak Man: Iti Daytoy Nga Aldaw

 

Iti Daytoy Nga Aldaw...

Kuna ti dadduma a saan [kano] a kas ti panangrambak iti Mother's Day ti kinaimportansia iti pannakalagip ken pannakaselebrar ti Father's Day. Hmm...diak ammo no apay a nasaoda ti kasta? Ngem no abisigentay' a naimbag, biddut daytoy a panangipapan.

Ti panangrambak iti aldaw dagiti amma ken inna ket agpada nga importante kadatayo nga annak tapno maipalagip no asino ken no ania ti akem dagiti nagannak iti inaldaw a panagbiagtayo, [wenno daytoy] ti wagas a panagyaman [kadakuada], panangrespeto, panangpatalinaed [linnangen wenno panagkikinnamayet] ti kinaurnos ken kappia iti tunggal kameng ti pamilia. Tunggal maysa kadakuada, adda bukodda nga akem nga iserbi iti pamilia ken kadagiti annak.

Isu mammet a naikkanda ti bukod a pannakalagip ken pannakaselebrar nga aldaw.

Kas pagammotayo, ti ina isu ti silaw [wenno lawag/rangrang] ti pamilia, idinto ti ama isu ti teddek wenno pondasion a nakaikumitan ti responsibilidad [kas ti panagdesision kadagiti banag nga importansia iti pagsayaatan wenno masakbayan ti pagtaengan nga idauloanna]. Agpadada nga ari ken reyna ti pagtaengan.

Ket no bilang mapundi ti bombilia [silaw], saan kadi mabalin a masuktan? Amman. Ngem no ti teddek [pondasion] ti marebba—matuang ti pagtaengan. Matnag dagiti alikamen. Maparalisado ti sibubukel a pagtaengan. Ngem depende iti situasion ta agpada a mabalin a masuktan tapno mangabaruanan ken mangrugi iti sabali a basingkawel ti biag.

Ngem aniaman ti agbalin nga akem dagitoy dua a mangidaulo ti pagtaengan, agpada ket agpadadanto latta nga importante iti pagsayaatan ti pamilia ta isuda ti mangibagnos, mangbalanse saan laeng a pannakataraon dagiti annak no di pay ket ti pannakaiwanwan ken mangbayabay kadakuada - [espiritual, pisikal wenno pinansial man a banag] bayat ti panagdakkelda iti nakiro a lubong a paggargarawan.

NARAGSAK A PANNAKARAMBAK KEN NABARA A KABLAAW TI ALDAW DAGITI AMIN NGA AMMA. AGBIAGKAYO!

.

.

.

.

.

Kunak Man: Iti Daytoy Nga Aldaw

Rudy Ram. Rumbaoa

Dom. 16 Hun. 2o24
Wailuku, Maui

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

[nabulod ti ladawan a nausar]

BARO A TAWEN KEN KULTURA

 

MAARAMID wenno mapasamak tI Baro a Tawen no agrambak ti maysa a kultura iti maudi a paset ti maysa a tawen ken iti panangrugi ti sumaruno a tawen.

[Ti kultura iturongna/itudona a kas aktibidad a tuladen ti tao. Ken maysa daytoy a symbolic structures [simboliko nga istruktura] a mangipaay iti naisangsangayan ken importante nga aktibidad.

Karaman ti kultura iti arte, pammati ken institusion ti populasion a maipasa iti tunggal henerasion nga aglabas. Naawagan pay ti kultura nga "isu ti dalan ti biag para iti intero a sosiodad."

Iti kultura karaman ditoy ti tignay, moda, lengguahe wenno pagsasao, relihion, ritual, ay-ayam ken ugali a pagtuladan/pagwadan a kas ti linteg ken ti kinadalus ti kababalin, ken ti sistema ti pammati a kas arte.]

Agrambak ti amin-amin a kultura iti Baro a Tawen maibasar iti rukod ti tunggal kalendario ti tawen.

Iti pagilian nga iturayan ti Gregorian calendar, marambakan ti Baro a Tawen iti Enero 1, a daytoy a petsa ti maipagarup ken maibilang a kadakkelan a pasken para kadakuada.

Nagbalinen nga ugali wenno maulit-ulit nga aramiden, a mangrugi ti Roman Calendar Gardens iti umuna nga aldaw ti Marso. Nupay kasta, ti Enero ti gagangay a panagrambak ti konsul dagidi nagkauna a Romano kalpasan a nagtugaw ken nagturayda iti gobierno [ti Roma].

Ngem binaliwan ni Julius Caesar, nagturay iti 47 a tawen a.C., ti sistema ken binukelna ti bukodna a kalendario a naipasurot iti naganna, ti Julian Calendar. Binaliwan ken pinadakkel ni Marco Antonio, konsul iti 44 a.C., idi tiempona ti nadanonanna a klase ti kalendario, kasta met ti inaramid ni Emperador Agustus Caesar idi 8 a.C. ken uray pay ni Papa Gregorio XIII idi tawen 1582-- nga isu ti maar-aramat a klase ti kalendario iti agdama. Mangrugi iti dayta a kalendario ti Enero 1. Adda ugali idi iti Gregorian calendar a marambakan ti rugi ti tawen maipapan wenno mainaig iti relihion kabayatan ti Middle Ages.

Iti panagwaras ti kultura iti akinlaud a pagilian ti sabasabali a paset ti lubong bayat ti 20th century, nagbalin a kaugalian ken uniberso ti petsa nga Enero 1, uray pay dagiti pagilian nga addaan iti bukod a panagrambak ti Baro a Tawen a kas iti Tsina.

Iti agdama, nagbalinen a naindaklan a pasken ti panagrambak ti Baro a Tawen iti sangalubongan. Dagiti dadakkel a siudad iti lubong a kas ti New York, mangrugi ti selebrasion iti bisperas [31] ti Baro a Tawen ket kalpasanna, maisaruno ti awan sardayna a panagpaputok kadagiti nagduduma a klasena ti palpalibbaang.*

.

.

.

.

.

BARO A TAWEN KEN KULTURA

Rudy Ram. Rumbaoa

samiwengkenayatnirudy.blogspot.com

[nabulod dagiti ladawan a nausar]

PANAGRAMBAK [CELEBRATION] ni Vhen Bautista...

Dagiti orihinal a komposision ken nasurat a kanta a kinanta da VHEN BAUTISTA, MELODY SANGTIAGO, NORALINE DOMINGO, ALEXANDER REYES BARUT, MARIE PRIETO, MARIETA RAFANAN ken ARMAND CURAMENG...




PANAGRAMBAK [CELEBRATION]
Vhen Bautista
Sinurat/Liriko ni Rudy Ram. Rumbaoa
Musika ni Vhen Bautista
Manipud iti album a "Sagut Kenka ni Vhen Bautista"